چه بخوريم تا تمركز فكري بهتري داشته باشيم
محمد علي تقي پور

يكي از دوستان من معتقد است وقتي نمي‌تواند روي موضوعي تمركز كند و آن موضوع بسيار مهم و حياتي است با مصرف دم كرده فلان گياه تمركز بهتري پيدا مي‌كند و مي‌تواند روي موضوع مورد نظر تمركز كند.
عقايد و نظرات مختلفي درباره نوشيدني‌ها يا غذاهايي كه باعث افزايش تمركز مي‌شوند وجود دارد. آيا واقعاً اين موارد حقيقت دارد؟
نظريه‌هاي مختلفي درباره نوشيدني‌ها و غذاهايي كه تمركز را بالا مي‌برند، وجود دارد. از  قهوه گرفته تا شكر و پروتئين كه معتقدند تمركز را افزايش مي‌دهد. حتي كار به جايي رسيده است كه مكمل‌هاي غذايي خاصي براي اين منظور به بازار آمده‌اند تا حافظه، توجه و عملكرد مغز را بهبود ببخشند.
واقعاً در شرايطي كه بايد تمام ذهن متمركز يك موضوع مهم باشد چه كمكي مي‌توان به مغز و ذهن رساند؟ آيا واقعاً مواد غذايي خاصي باعث تقويت هشياري و آگاهي مي‌شوند و ما مي‌توانيم با مصرف آنها و با خيال راحت در امتحان، مصاحبه شغلي يا كنفرانس شركت كنيم؟!
اگر به صحبتها و گزارش‌هاي متخصصان توجه كنيم، با اخبار خوب و بدي در اين باره مواجه مي‌شويم. اول اين كه نمي توان از تأثير غذا روي ذهن و قدرت تفكر چشم پوشي كرد و حتماً تأثيراتي وجود دارد و اما دوم اين كه هيچ غذاي جادويي خاصي وجود ندارد كه بتواند قدرت ذهني افراد را به صورت معجزه آسا افزايش دهد. بنابراين بايد واقعگرا بود و به صورت مبالغه آميز با اين مسئله برخورد نكرد.
يك خبر خوب و تازه در اين زمينه وجود دارد و آن، اينكه بعضي غذاها براي كوتاه مدت باعث افزايش تمركز فرد مي‌شود و تحقيقات انجام شده نشان مي‌دهد فوايد بعضي مواد مغزي مشخص شده و بررسي‌ها براي اعلام نتايج نهايي ادامه دارد. بعضي موارد كه به نظر مي‌رسد اثرات مثبتي روي ذهن دارند، به شرحي است كه توضيح داده مي‌شود اما اين كه اثرات آنها چقدر مثبت يا منفي است، جاي بحث دارد.
يك فنجان قهوه به همراه شكر
بسيار از مردم حاضرند قسم بخورند كه قهوه همراه با شكر در شرايطي كه آنها به تمركز فراواني نياز داشته اند به كمك آنها آمده و كاملاً مؤثر بوده است. افراد زيادي اين مسئله و مسائلي از اين قبيل را باور دارند و معتقدند موادي مثل قهوه، چاي، مواد شيرين مثل بستني يا شيريني جات و يا مواد غذايي كه از هر دو ماده مذكور را دارند، مانند شكلات و نوشيدني‌هاي مقوي مثل ليموناد ذهن آنها را باز و آماده تفكر بهتر مي كند.  ويلسون، سخنگوي انجمن رژيم غذايي آمريكا، معتقد است كافئين موجود در قهوه مي‌تواند در رفع خستگي مفيد باشد و به فرد انرژي بدهد؛ اما اين اثر كاملاً كوتاه مدت است و در اصل خصوصيات فردي است كه طول مدت اثر و يا واكنش نسبت به چنين موادي را تعيين مي‌كند. بعضي از مردم با مصرف اين مواد احساس بهتري دارند و به علت اثرات تحريكي اين مواد، ميزان ضربان قلب آنها افزايش مي‌يابد، در حالي كه بعضي ديگر احساس ناراحتي مي‌كنند و عصبي مي‌شوند. همين حالات ناراحتي و عصبي شدن مي‌تواند تمركز فرد را مختل و مسئله را بغرنج‌تر كند. حتي اگر فردي با مصرف اين گونه مواد غذايي احساس بهتري داشته باشد، به هر حال بعد از رفع اثرات اين مواد غذايي دوباره به حالت قبلي برمي‌گردد و گاهي اگر اين مواد بيش از حد مصرف شود، مشكل ساز مي‌شود؛ چرا كه اثبات شده مصرف بيش از حد قهوه به دليل داشتن كافئين زياد باعث از بين رفتن تمركز مي‌شود.
از سوي ديگر، اثر شكر بر هشياري و آگاهي كمي پيچيده‌تر به نظر مي‌رسد. اين واقعيت وجود دارد كه مغز از گلوكز به عنوان منبع اصلي سوخت استفاده مي‌كند. در يك مطالعه كه روي 20 نفر انجام شد، از نوشيدني شيرين يا كربوهيدرات‌ها استفاده شد و در هيچ كدام از آنها وضعيت حافظه به طور مشخص بهتر نشد. تنها نتيجه‌اي كه به نفع مواد شيرين تمام شد، اين بود كه غذاهاي بسيار شيرين اثراتي سريع، كوتاه مدت و مثبت بر توانايي ذهني دارند. پروفسور گلد، استاد روانشناسي و علوم اعصاب دانشگاه ايلينويز معتقد است در كل گلوكز (قند) اثراتي بر حافظه و يادگيري دارد، اما دخالت ديگر فرآيندها مثل اضطراب و تفاوت‌ فردي در سوزاندن گلوكز را نبايد ناديده گرفت. او در آزمايش هاي خود به اين نتيجه رسيده است كه هر چه مقدار مصرف گلوكز بالاتر باشد، اثرات بر روي حافظه بهتر و بيشتر مي‌شود، اما وقتي به يك مقدار خاصي مي‌رسيم، ديگر شرايط بهتر نمي‌شود و حتي بدتر مي‌شود و حتي اگر گلوكز از يك حد بالاتر بود، حافظه مختل مي‌شود.
براي صبحانه چه بخوریم؟
اين روزها نبرد بين كربوهيدرات و پروتين بسيار زياد است و بخصوص رژيم‌هاي پر پروتئين و كم كربوهيدارت اثرات مطلوبي در كاهش وزن و افزايش هشياري از خود نشان داده‌اند. البته نه قندها و نه پروتيئن‌ها نقش مستقيمي در توانايي فرد براي تمركز ايفا نكرده‌اند و به عنوان منبع قدرت مغزي به حساب نمي‌آيند، اما نبايد كل تأثيرات را ناديده گرفت. در بدن، كربوهيدرات‌ها  به گلوكز تبديل مي‌شوند اين كار حداقل 2 تا 4 ساعت طول مي‌كشد، در حالي كه تجزيه پروتئين‌ها حداقل به 4 ساعت زمان احتیاج دارد. بنابراين نمي توان گفت يك ماده غذايي اثرات معجزه آسايي بر حافظه داشته باشد، بلكه متخصصان تغذيه معتقدند تركيبي از غذاها مثل ميوه‌جات، سبزيجات، غلات و ديگر مواد غذايي در كل باعث بهبود سلامت جسم و ذهن مي‌شوند و اگر فردي رژيم غذايي سالمي داشته باشد، كل فعاليت‌هاي جسمي و ذهني او در حد مطلوب و مورد نظر قرار مي‌گيرند.
عامل ديگري كه ممكن است با تمركز ذهن افراد رابطه داشته باشد، پرخوري يا كم خوري است.
اگر فردي قبل از انجام يك كار مهم، پرخوري كند، احساس خواب آلودگي مي‌كند؛ زيرا گردش خون از مغز به سمت معده منحرف مي‌شود تا عمل هضم غذا به بهترين نحو صورت گيرد. از سوي ديگر افرادي كه كالري كافي دريافت نمي كنند و از وعده غذايي خود صرف نظر مي‌كنند يا تحت رژيم ‌هاي سخت غذايي قرار دارند، نمي توانند تمركز خوبي داشته باشند و حواس آنها براحتي پرت مي‌شود.
بعلاوه تحقيقات نشان داده است كودكاني كه صبحانه ميل مي‌كنند، حافظه كوتاه مدت بهتري نسبت به همكلاسي‌هاي خود كه صبحانه نمي‌خورند، دارند. در ضمن كودكاني كه صبحانه‌هاي پر كالري مي‌خورند (مثل كيك، شكلات، شيريني و...) تمركز خوبي ندارند.
رژيم‌هاي غذايي پر چرب نيز روي آگاهي و تمركز، اثرات منفي دارد، به صورتي كه حافظه و يادگيري تضعيف مي‌شود پس نمي‌تواند از افرادي كه غذاهاي پرچرب مي‌خورند، انتظار هوش آنچناني داشت.
سوپ مكمل؟!
قفسه‌هاي مغازه‌ها و يا داروخانه‌ها پر از قرص‌ها، شربت‌ها و مكمل‌هاي ويتامين، املاح و مواد گياهي است كه روي همه آنها قيد شده كه از نظر جسمي و ذهني باعث تقويت شما مي‌شوند. تعداد اين مواد آنقدر زياد است كه قابل شمارش نيست، اما مطمئن باشيد اين مواد آن طور هم كه درباره آنها تبليغ شده سودمند نيستند و اگر يك امتحان يا مصاحبه بزرگي در پيش داريد، بهتر است براي تقويت حافظه و تمركز خود، بر روي اين مواد حساب باز نكنيد. گزارش‌هايي وجود دارند كه مي‌گويند ويتامين‌هاي E-C-B - بتاكاروتن و منيزیم مي توانند قدرت مغز را تقويت كنند، اما هيچ كس ثابت نكرده كه قرصهاي حاوي اين مواد بتوانند باعث تقويت حافظه و تمركز شوند. در ضمن وقتي مقدار زيادي از اين مواد در غذاهاي طبيعي وجود دارند، چرا به سراغ قرصهاي آنها برويم؟ ويتامين C را براحتي در مركبات مي‌توان يافت. بتاكاروتن در هويج، اسفناج و ديگر سبزيهای برگدار و برگ سبز وجود دارد. قرصهاي ويتامين و مكمل موارد مصرف خاصي دارند و هيچ وقت نمي‌توانند جاي مواد غذايي را بگيرند.
به تازگي نظريه‌هایي مطرح شده كه قابل توجه است. مثل مواد غذايي حاوي اسيد‌هاي چرب
امگا 3 (ماهي)، يا كولين (ماده مغذي اصلي موجود در لسيتين) که داراي اثرات خاصي هستند و بر سلامت ذهن، تأثيرات مثبتي دارند و محققان در تلاش هستند تركيبي از اين مواد را در اختيار افراد بگذارند تا قدرت حافظه آنها تقويت شود.
براي يك روز بزرگ آماده شويد
فكر نكنيد اگر غذاي خاصي مصرف كنيد، تمركز و حافظه شما قدرت فوق العاده‌اي پيدا مي‌كند. اگر امتحان يا مصاحبه‌اي در پيش داريد و دوست داريد حافظه و تمركز شما قدرت خوبي داشته باشند، نكات زير را به ياد بسپاريد:
- كارهاي لازم را براي آمادگي خود، از قبل انجام دهيد، سر فرصت و بدون عجله.
- شب قبل، خوب بخوابيد.
- ورزش را در برنامه زندگي خود به طور منظم در نظر بگيريد.
- يك رژيم غذايي متعادل و حاوی تمامي گروههاي غذايي مصرف كنيد. به هيچ وجه از ماده غذايي خاصي به منظور تقويت حافظه استفاده نكنيد؛ چون ممكن است وضعيت شما را بدتر كند. از غذاهاي طبيعي و سالم در حد معقول استفاده كنيد تا ذهن شما براي هر كاري آماده باشد.

ادویه و سبزی های معطر
اضافه کردن ادویه جات و سبزی های معطر به رژیم غذایی می تواند برای سلامت شما مفید باشد.
سوزانا زیک، متخصص طب طبیعی و پژوهشگر نظام بهداشتی دانشگاه میشیگان در این باره می گوید: "افزودن این گیاهان معطر به غذاها می تواند به حفظ وزن طبیعی کمک کند. به علاوه آنها می توانند به پیشگیری از برخی سرطان ها کمک کنند و حتی فشارخون را کاهش دهند، به کنترل قند خون کمک کنند و سلامت قلب و عروق را بهبود بخشند. "
 با جایگزینی چاشنی های معمول که حاوی قند،نمک و چربی هستند با این گیاهان معطر می توان هم به حفظ سلامتی کمک کرد و همه به غذا رایحه بخشید.
دکتر زیک این 10 نکته را برای انتخاب بهترین گیاهان معطر توصیه می کند:
• نمک را با گیاهان معطر جایگزین کنید. گیاهان معطری مانند مرزنگوش، آویشن، رزماری، جعفری و سیر می توانند رایحه طبیعی غذاها را بیرون بکشند.
• از سیر تازه استفاده کنید. سیر می تواند فشارخون و کلسترول را پایین بیاورد.
زیک می گوید: "برای به دست آوردن حداکثر منافع لازم است دست کم سه پر سیر متوسط تازه در روز مصرف کنید. سیر خشک یا سیری که مدت ها مانده باشد، خواص خود را از دست می دهد. "
• رزماری بخورید. رزماری حاوی مواد آنتی اکسیدانت است که تصور می رود حافظه را بهبود می بخشد و احتمالاً به پیشگیری از سرطان کمک کند.
• با کمک ریحان، مرزنگوش و رزماری با سرماخوردگی مبارزه کنید. اسانس های روغنی موجود در این گیاهان ممکن است بتواند در مبارزه با سرماخوردگی و آنفلوآنزا به شما کمک کند.
• سرفه مزمن را با آویشن درمان کنید. زیک می گوید: "منافع بهداشتی آویشن بی نظیر هستند. این گیاه به طور سنتی برای درمان سرفه، حتی سیاه سرفه استفاده می شده است. "
• برای کمر درد زردچوبه بخورید. پژوهشگران دریافته اند که ماده ای به نام کورکومین که در زردچوبه یافت می شود، دارای خواص ضدالتهابی است. زردچوبه می تواند به تنهایی و با اضافه کردن به ادویه کاری مورد استفاده قرار گیرد.
• با مصرف کاری با سرطان بجنگید. همچنین معلوم شده است که کورکومین باعث کوچک شدن پولیپ های روده بزرگ پیش سرطانی می شود.
• از "ادویه گرم" برای کاهش فشارخون استفاده کنید. ادویه گرم مانند زنجبیل، دارچین، فلفل شیرین،فلفل سیاه و فلفل قرمز باعث حرکت خون از قسمت های مرکزی بدن به پوست می شوند. به گفته زیک این وضعیت باعث می شود خون به صورتی یکنواخت تر در سراسر بدن پخش شود و ممکن است فشارخون بالا را نیز کاهش دهد.
• برای تسکین معده زنجبیل بخورید. موادی به نام جینجرول ها که در زنجبیل وجود دارند می توانند به کنترل تهوع کمک کنند.
• شکر را با ادویه جایگزین کنید. ادویه هایی مانند دارچین را به جای شکر برای شیرین کردن تنقلات استفاده کنید.

خواص سركه سيب
خيلي ها كه به دنبال رژيم هاي لاغري هستند معتقدند سركه سيب به سوزاندن چربي ها در بدن كمك می كند.
به گفته پزشكان سركه ‎‎‎سيب‎‎ عصاره طبيعي‎ سيب است‎ كه مواد سمي‎ و زايد بدن‎ را از بين‎ می برد. برخي از متخصصان معتقدند، مصرف سركه سيب به همراه آب گوجه فرنگي يا هويج خواص آن را افزايش می دهد. سركه‎ سيب ‎موجب كاهش‎ زگيل‎ و خال هاي‎ پوستـي‎می شود و از سويي ديگر در رفع ‎ ترك‎ هاي‎ پاشنه‎ پا و دست مؤثر است. همچنين‎توصيه می شود كه براي درمان‎ خارش‎ پوست‎ سر، خشكي‎ مـوهـا و شوره‎ سر نيز از سركه سيب استفاده شود. ‎هرچند سركه‎‎ سيب‎  خاصيت اسيدي دارد اما موجب تقويت‎ دستگاه گوارش‎‎ وكاهـش ناراحتي‎‎كليه‎‎ و مثانه می شود. حتي نوشيدن سركه سيب براي‎‎‎ رفع‎ سنگ صفرا، بـهبـود آرتـروز و جلوگيري‎‎ از خونريزي بينـي‎ توصيه می شود. سركه سيب‎ طبـيعـي‎‎ يـكـي از بهترين‎‎‎ عوامل‎ سالم‎ و شاداب‎ نگهداشتن بدن است و بهتر است به همراه آب و مقداري عسل مصرف شود.

غذاهای سالم برای مغز
آنچه شما می خورید، می تواند آثار درازمدتی بر حفظ کارآیی و دقت عمل مغز داشته باشد
عمل به این توصیه های غذایی به حفظ سلامت مغز شما کمک خواهد کرد:
سبزی ها:  تا جایی که می تواند سبزیجات از رنگ ها، اشکال و گونه های مختلف بخورید.
آنتی اکسیدان ها: این ترکیبات در ویتامین های C، E و A یا بتاکاروتن یافت می شوند، شما باید به مقدار کافی از این مواد بخورید. این مواد به طور طبیعی در سبزی ها و میوه ها یافت می شوند.
اسیدهای چرب امگا 3: این ترکیبات در ماهی های چرب مانند ماکرو، شاه ماهی، ساردین، ماهی کولی،ماهی سفید و تُن یافت می شوند.
ویتامین B: روزی یک قرص بخورید.
 مولتی ویتامین: روزی یک قرص بخورید، اما از مقدار توصیه شده تجاوز نکنید. خوردن ویتامین بیشتر از حد مجاز شما را سالمتر نمی کند و ممکن است خطرناک باشد.

 برای صبحانه وقت بگذارید
 احتمالاً شما را تشویق کرده اند که صبحانه ای سالم بخورید و آن را مهمترین وعده غذایی خوانده اند.
با عمل به این توصیه ها در مورد صبحانه کودک او را برای آغازکردن روز آماده کنید:
آشپزخانه تان را پر از غذاهای سالمی که آماده کردن آنها سریع و راحت است، نگهدارید.
اگر وقت تان برای تهیه کردن صبحانه کم است، شب قبل صبحانه را آماده کنید. ظرف ها را بچینید و مواد غذایی را آماده کنید. کودک تان را ترغیب کنید تا درباره چیزهایی که برای صبحانه می خورد، تصمیم بگیرد. کودک می تواند در تهیه کردن آن به شما کمک کند. گزینه هایی برای صبحانه های سریع برای مواردی که دیرتان شده است، آماده نگهدارید، از جمله میوه تازه، ماست میوه و کورن فلکس.
در صورتی که کودک  اول صبح گرسنه نیست، غذای حاضری مغذی برای کودکتان بسته بندی کنید تا به همراه خود ببرد.