گرم شدن زمين و نقش آمريكا
با آغاز انقلاب صنعتي در نيمه قرن نوزدهم و افزايش روز به روز نياز بشر به انرژي و مصرف سوخت هاي فسيلي نظير زغال سنگ، نفت و گازهاي طبيعي، كره زمين شاهد افزايش گازهاي آلاينده اي همچون دي اكسيد كربن و متان در جو خود بوده است. بطوريكه در اين فاصله زماني ميزان دي اكسيد كربن (31 درصد) و متان (151 درصد) موجود در جو زمين به ميزان قابل توجه اي افزايش يافته است.
بر اساس تحقيقات انجام شده، افزايش انتشار گازهاي گلخانه اي همچون دي اكسيد كربن، متان، بخار آب و اكسيد نيتروژن عواقبي را كه مهمترين آن، افزايش دماي كره زمين است را به دنبال خواهد داشت.
بر طبق آخرين گزارشهاي هيئت بين المللي بررسي تغييرات آب و هوايي (IPCC) دماي كره زمين در طول 100 سال گذشته حدود 7 دهم درجه سانتيگراد افزايش يافته است. اين گزارش همچنين اشاره مي كند كه اين روند هر روز سرعت بيشتري به خود گرفته به طوريكه دماي زمين طي سالهاي 1997 تا 2007 با رشد 2 دهم درجه سانتيگراد مواجه بوده است و پيش بيني مي شود دماي زمين تا پايان قرن حاضر شاهد افزايش 1/4 تا 5/8 درجه اي باشد.
دلايل گرم شدن زمين
دانشمندان مهمترين عامل گرم شدن كره زمين را افزايش انتشار گازهاي گلخانه اي مي دانند كه با تأثیر بر روند انعكاس مقداري از انرژي گرمايي تابيد شده از سوي خورشيد، باعث محبوس شدن گرماي زمين در درون خود مي شود.
در اين ميان ايالات متحده با توليد 25 درصد گازهاي گلخانه اي در رتبه اول كشورهاي جهان قرار دارد. پس از آمريكا كشور چين با توليد 13 درصد گازهاي گلخانه اي در رتبه دوم قرار دارد. مقدار زيادي از اين گازها از مصرف انواع سوختهاي فسيلي در خودروها، كارخانه ها و نيروگاههاي توليد برق توليد مي شود. در كنار آن نابودي جنگلها نيز به وخامت اين موضوع كمك مي كند.
پيامدهاي گرم شدن زمين بسياري از كارشناسان محيط زيست، افزايش طوفان ها و گردبادهاي شديد در شهر هاي ساحلي آمريكا و آتش سوزي جنگلها در نواحي غرب آمريكا را مهمترين پيامدهاي گرم شدن زمين مي دانند. وقوع طوفان سهمگين كاترينا در سال 2005، آتش سوزي بزرگ كاليفرنيا در سال 2007 و وقوع سيل آيوا در ماه گذشته نمونه كوچكي از تأثیرات گرم شدن زمين بر تغييرات آب و هوايي در آمريكا است.
در كنار وقوع اين حوادث، ذوب شدن تدريجي بسياري از يخچالهاي طبيعي جهان از جمله يخچالهاي كوههاي راكي در آمريكا كاهش ذخاير آب آشاميدني و به تبع آن افزايش بيماريهايي همچون مالاريا، وبا و سالك را در اين كشور به همراه خواهد داشت.
اما اگر اين روند باز هم ادامه داشته باشد مي توان نتيجه گرفت كه با ذوب شدن يخهاي قطب شمال و جنوب و به دنبال آن بالا رفتن سطح آب درياها، در پايان قرن 21 بسياري از مناطق جهان از جمله شهر نيويورك به زير آب فرو خواهد رفت.
از طرفي ديگر با افزايش غلظت دي اكسيد كربن، محصولات كشاورزي با كاهش 10 تا 30 درصدي مواجه خواهند بود به طوريكه مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري مركز و غرب آمريكا شاهد خشكسالي هاي طولاني و به تبع آن كاهش 50 درصدي در توليدات ديم خود خواهند بود.
راههاي مقابله با گرم شدن زمين در پي هشدارهاي مكرر كارشناسان محيط زيست مبني بر تأثیر گازهاي گلخانه اي در گرم شدن زمين نمايندگان بيش از 160 كشور جهان در دسامبر 1997 "پيمان كيوتو" را با هدف موظف ساختن كشورها در كاهش توليد اين گازها و به تبع آن متوقف كردن روند گرم شدن زمين به تصويب رساندند.
بر اساس اين معاهده، 36 كشور صنعتي جهان موظف شده اند كه تا سال 2012 ميزان تولید گازهاي گلخانه اي خود را به طور ميانگين به 5 در صد پايين تر از ميزان توليد شده در سال 1990 برسانند.
اما اجراي اين پيمان در فوريه 2005 و پس از پيوستن روسيه به آن شروع شد. چرا كه طبق توافق هاي صورت گرفته، اجراي اين پيمان از زماني آغاز مي شد كه اعضاي آن به اندازه اي برسد كه حداقل 55 درصد توليد گازهاي گلخانه اي را شامل شود.
در چند سال اخير در جهت كاهش ميزان انتشار گازهاي گلخانه اي، راه حلهايي در اين زمينه پيشنهاد شده است كه مي توان به استفاده از انرژي هاي خورشيدي، بادي و هسته اي اشاره كرد. صرفه جويي در مصرف سوخت و اجراي طرحهاي جنگل كاري از ديگر راههاي كاهش گازهاي گلخانه اي به شمار مي آيد.
عملكرد آمريكا
پس از موافقت اخير استراليا با پيمان كيوتو، ايالات متحده تنها كشور صنعتي جهان است كه پيمان كيوتو را نپذيرفته است. دولتمردان آمريكا معتقدند كه كاهش انتشار گازهاي گلخانه اي در قالب پيمان كيوتو منجر به كاهش رشد اقتصادي اين كشور و درنتيجه منجر به از دست دادن جايگاه خود در رقابت با ساير كشورها خواهد شد. بطوريكه بوش در تازه ترين اظهار نظر خود استدلال كرده است كه تبعيت از پيمان كيوتو منجر به خسارت 400 ميليارد دلاري به اقتصاد اين كشور و از طرفي بيكاري حدود 5 ميليون نفر خواهد شد.
اما عدم امضاي اين پيمان از سوي آمريكا، سرزنش و انتقاد بسياري از سازمانهاي بين المللي و انزواي ايالات متحده را در مذاكرات زيست محيطي اجلاس سران گروه هشت به همراه داشته است. اما آمريكا با تشكيل اجلاس موسوم به "مشاركت آسيا و حوزه اقيانوس آرام در مورد توسعه آب و هواي پاك" با حضور كشورهاي چين، استراليا، كره جنوبي، ژاپن و هند در ژانويه 2006 سعي در خارج شدن از اين وضعيت و از طرفي خودداري از اجراي پيمان كيوتو دارد. اما اين پيمان كه عضو شدن در آن هيچ تعهدي را براي اين كشورها قائل نشده مورد انتقاد بسياري از كارشناسان محيط زيست در جهان شده است.
در اين رابطه " الگور" معاون سابق رئيس جمهور آمريكا و رئيس "ائتلاف براي حفاظت از آب و هوا" مي گويد: "باورم اين است كه پيمان كيوتو چنان در ايالات متحده تقبيح شده است كه بعيد مي دانم به تصويب برسد. "
آخرين نظرسنجي ها در آمريكا نشان مي دهد بسياري از مردم معتقدند بحران تغييرات جوي، به وخامتي كه سازمانهاي بين المللي از آن سخن به ميان مي آورند نيست.
اين سياستها باعث شده است كه ايالات متحده نه تنها در زمينه كاهش گازهاي گلخانه اي موفق نبوده بلكه بر طبق آخرين گزارشهای هيئت بين المللي بررسي تغييرات آب و هوايي (IPCC) ميزان توليد اين گازها در اين كشور نسبت به سال 1990 دو درصد افزايش يافته است.
اين درحاليست كه بسياري از دانشمندان، كاهش 5 درصدي توليد گازهاي گلخانه اي كه هدف پيمان كيوتو است را كافي ندانسته و براي داشتن حداقل شرايط قابل قبول زيست محيطي كاهش 60 درصدي گازهاي گلخانه اي را خواستار شده اند.
هم اكنون براساس قوانين فدرال، گاز دي اكسيد كربن كه عمده ترين گاز گلخانه اي به شمار مي آيد به عنوان يك آلاينده محسوب نمي شود.
نتيجه گيري
با ادامه افزايش انتشار گازهاي گلخانه اي كه آمريكا سهم بسزايي در آن دارد ايالات متحده همچون چند سال اخير شاهد وقوع پيامدهاي اوليه ناشي از گرم شدن زمين از جمله طوفانها و سيلابهاي سهمگين و دركنار آن آتش سوزي هاي بزرگ در مناطق گرمسيري خواهد بود. در كنار خسارتهاي اقتصادي و اجتماعي فراواني كه اين پيامدها در درون آمريكا به دنبال خواهد داشت مي توان به تأثیر عملكرد اين كشور بر ساير كشورهاي جهان به خصوص كشورهاي آفريقايي و آسيايي اشاره كرد.
در پايان بايد اميدوار بود كه پيش از تكرار شديدتر فجايع جوي كه مردم آمريكا نيز از آنها در امان نخواهند بود حساسيت عمومي به مسائي مربوط به محيط زيست در اين كشور به حدي برسد كه رهبران آن را نيز، در وراي منافع خود به قبول تعهدات بين المللي واداشته و تلاش براي بهينه سازي و اصلاح وضعيت آب و هوايي جهان، عموميت و كيفيتي فراتر بيابد.
توريسم سبز راه چاره حفظ محيط زيست
چه کسي فکر مي کرد کساني که تا ديروز ماسه ها را براي پيدا کردن و خوردن تخم لاک پشت ها زير و رو مي کردند، به بهترين محافظان اين موجودات تبديل شوند؟
اما اين اتفاق افتاد آن هم نه با زور و فشار و تصويب قانون و اعمال مقررات، بلکه بسيار ساده و تنها با کمي آموزش و دخيل کردن جوامع بومي و محلي در امر تصميم گيري و اجراي يک طرح بين المللي. حالا چند سالي است که اهالي روستاي شيب دراز براي حفاظت از لاک پشت هاي پوزه عقابي برنامه ريزي مي کنند و به اين ترتيب جلوي انقراض آن را گرفته اند.
اما اين اتفاق ساده به آساني رخ نداده است. براي رسيدن به اين نتيجه قبل از هرچيز باور تأثیر جوامع محلي در برنامه ريزي و اجرا بايد به وجود مي آمد و حالا نه تنها اهالي شيب دراز از اين موجودات شگفت انگيز محافظت مي کنند، بلکه توانسته اند به اين وسيله به درآمدي دست يافته و گردشگري سبز را به معناي واقعي آن، محقق کنند.
حالا عده زيادي علاقمند ديدن تخم گذاري اين لاک پشت ها در تاريکي شبانگاه و ديدن سر از تخم درآوردن لاک پشت هاي 20 گرمي هستند. تجربه جالبي که کمتر جايي مي توان شاهدش بود طرحی که از فروردين سال 1381 به همت بيژن دره شوري و با حمايت منطقه آزاد قشم و سازمان ملل متحد و با تلاش کم نظير اهالي بومي جزيره قشم و به ويژه اهالي روستاي شيب دراز اجرا شد، قابل ديدن است.
چندين مؤسسه طبيعت گردي نيز هر سال از نيمه اسفند تا اواخر ارديبهشت تورهاي متعددي را به مقصد اين منطقه و براي ديدن اين لحظات به قشم مي برند.
البته کار به همين جا ختم نشد و بيژن دره شوري که کار را آغاز کرده و جامعه محلي را با درايت خود همراه کرده بود کارش را ادامه داد تا آنجا که با کاشت نهال هاي درخت حرا با کمک زنان و کودکان قشمي اين جنگل ها را گسترش داد و گونه هاي متعددي از خزندگان و پرندگان و حيوانات جزيره را شناسايي کرد و... به اين ترتيب نام قشم طنين ديگري گرفت به گونه اي که حالا به يکي از توري پذيرترين مناطق کشور تبديل شده است.
اتفاقي که در قشم و شيب دراز رخ داد شايد تنها نمونه عملي از تحقق همنشيني تنگاتنگ حفاظت از محيط زيست و رونق گردشگري در کشورمان باشد، تجربه اي که مي تواند به ساير نقاط اين کشور پهناور تسري يابد. توريسم سبز تنها راهکاري است که در کنارش هم مي توان فقر را از محروم ترين و دور افتاده ترين مناطق کشور ريشه کن کرد و هم مي توان به وسيله آن به معناي واقعي حفاظت از محيط زيست دست يافت. در واقع مي توان گفت توريسم سبز تنها راه توريسم پايدار است.
اتفاقي که در ديگر نقاط کشور به طور جدي شاهدش نبوده ايم و نگاهي بیندازید به جاذبه هاي طبيعي که طي سال هاي اخير به طور ويژه اي مورد توجه گردشگران قرار گرفته اند.
تنگه واشي و کلار دشت دو نمونه از اين مثال ها است. اتفاقي که در اين مناطق رخ داده هر روز به مرز فاجعه نزديک تر مي شود.
تنگه واشي در 14 کيلومتري شمال فيروزکوه قرار گرفته است و طي سال هاي اخير با توجه به طبيعت زيبا و دلنشين و وجود نقشه برجسته اي بر صخره هايش به شدت مورد توجه گردشگران و سودجويان گردشگري قرار گرفته است. نزديکي آن به تهران فرصت خوبي را براي آژانس داران پديد آورده تا براي تهرانيان تورهاي يک روزه اي را ترتیب دهند. تورهاي يک روزه اي که با تعداد بالاي افراد و بدون توجه به ظرفيت محل و رعايت کوچک ترين قوانين حفاظت از محيط زيست و آثار تاريخي برگزار مي شود.
نتيجه آنکه حالا ديگر تنگه واشي آن جلوه بکر و بي بديل گذشته را ندارد. نقش برجسته اش به انواع يادگاري ها آلوده شده و طبيعتش زير بار زباله هاي گردشگران در حال نابودي است.
تنگ نظري عده اي سود جو، بي توجهي عده اي ديگر و کمک نگرفتن از جوامع محلي اطراف براي حفظ موجوديت منطقه باعث شده تا بر خلاف قشم و شيب دراز در اينجا گردشگري در مقابل محيط زيست و ميراث فرهنگي قرار بگيرد نه در کنار و شانه به شانه اش. در کلاردشت نيز اوضاع بهتر از اين جا نيست. بهترين زمين، بهترين ويلا در کلاردشت، واژه هاي آشنايي در ميان آگهي ها است. زيبايي بکر کلاردشت تراشيده مي شود تا ويلاهاي گران قيمت جايش را بگيرد. قصه از آنجا شروع شد که چند سال پيش داستان طبيعت بکر و خيره کننده کلار دشت نقل محافل بسياري شد. کنجکاوي ها کار خودش را کرد و کم کم سر و کله مردم در اين منطقه پيدا شد.
نگاهي دوباره به سراسر کشور بيندازيد. هر جا زيبايي و طبيعتي بي نظير است يا به طور کل از چشم دور مانده و مورد توجه نيست يا اگر هم هست معمولاً دچار سرنوشتي مانند تنگه واشي و کلاردشت است. در حالي که به آموزش و آگاهي دهي درست و به موقع به مردم در زمينه توريسم سبز نه تنها مي توان جلوي اين فجايع را گرفت، بلکه هم مي توان رونق را به بهترين شکل به سراسر کشور برد و هم با استفاده از ظرفيت هاي موجود به تقويت و حمايت داشته ها پرداخت مانند همان اتفاقي که در شيب دراز افتاد.