پیرایشی درخور
شخصیت و هویت یک شهر در بازه­ی زمانی محدودی شکل نمی­گیرد بلکه مؤلفه­های گوناگونی از جغرافیا و شرایط آب و هوایی، حوادث تاریخی و جایگاه اقتصادی گرفته تا منابع و معادن و چشم­اندازهای طبیعی، دست به دست هم می­دهند و موجب بروز و ظهور ویژگی­هایی می­شوند که مردم یک شهر در طول زمان بدان اشتهار پیدا می­کنند. معمولاً مردم ساکن در شهرهای کویری به قناعت و سختکوشی و زیرکی شهرت پیدا می­کنند. اما ساکنان مناطق جنگلی که نیازمند تلاش فراوان برای به دست آوردن غذا نیستند، صمیمی­تر و راحت­تر و بخشنده­تر جلوه می­کنند.
بندرنشینان به دلیل مواجهه با ساکنان کشورهای دیگر و آدم­های گوناگون خونگرم و در عین حال همواره مهیای واکنش­های فوری و صریح­اللهجه هستند.
ساکنان مناطق کوهستانی خوش­قامت، سختکوش و معمولاً غیرقابل انعطاف و در عین حال مهمان­دوست هستند، زیرا کمتر اتفاق می­افتد که کسی سر و کارش به کوهستان سرد بیفتد و مهمان شود. اما ساکنان شهرهای بین راهی دست­های بسته­ای دارند زیرا گشاده­دستی برای آنها جز فقر حاصلی ندارد.
ساکنان شهرهای مرزی ریسک­پذیری بالاتری نسبت به ساکنان شهرهای دور از مرز دارند. برخورداری یک منطقه از منابع و معادن غنی که به هجوم سرمایه­داران، کارگران و مهندسان به آن منطقه می­انجامد چون به تدریج به شهری مهاجرپذیر تبدیل می­شود موجب می­شود که مناسبات اجتماعی گرم­تری نسبت به ساکنان سایر مناطق داشته باشند.
ساکنان مناطق صنعتی عمدتاً اهل حساب و کتاب هستند اما مردمی که اهل بازار و کشاورزی هستند رویکردهای معنوی محسوس­تری دارند.
این تفاوت­ها تا آنجا خود را نشان می­دهد که گاه نمی­توانیم ساکنان شهرستان­های یک استان را یکسان ببینیم.
همین ویژگی­ها گاه منجر به مهاجرت­ها و جابجایی­هایی می­شود که روی بافت کلی جمعیت یک شهر تأثیر می­گذارد.
برخورد با مهاجران افغانی در شیراز با اصفهان و یزد متفاوت است به طوری که می­توانیم افغانی­ها را در بسیاری از باغ­ها و ساختمان­های در حال احداث در شیراز ببینیم. برخی از این افغانی­ها به دلیل درستکاری و مورد اعتماد بودن به کارگران ایرانی ترجیح داده می­شوند.
شیراز این ویژگی را در طول سالیان متمادی برای خود حفظ کرده است و وجود مقبره بزرگانی که شیرازی نبوده­اند اما در شیراز مدفون هستند مؤید این ادعاست. رویکرد چهره­های مذهبی به این شهر نیز در پیوند با همین خصوصیات است.
وجود محله ارامنه، محله یهودی­ها و مناطق زرتشتی­نشین در فارس و شیراز پررنگ­تر از مناطق دیگر است.
مهمان­نوازی شیرازی­ها نه یک تعارف که یک فرهنگ است. حتی لهجه گرم و صمیمانه شیرازی نیز از این ویژگی نشأت می­گیرد.
شیراز و فارس از گذشته­های دور کانون امنی برای اهل اندیشه و عرفان و حکمت و هنر بوده است و بسیاری از هنرمندان که اکنون در تهران رونق­بخش محافل هنری هستند و صدا و سیمای مرکز را با حضور سبز خود آباد کرده­اند از این خطه برخاسته­اند.
نگاهی به خانه­های قدیمی شیراز که مزین به حوض بزرگ و درختان نارنج و بید و گل و گیاه است و همچنین نگاهی به سقف و پنجره این خانه­ها نشان­دهنده رویکرد مردم این دیار به زیبایی است. شیراز بدون تردید و به همین دلیل ارجمندترین شهر ایران در نگاه اهل دل است.
به هر حال سخن بر سر این بود که این ویژگی­ها یک روزه و در یک دوره به وجود نیامده و به قول حافظ زوال­پذیر هم نیست.
ویژگی­های برشمرده شده به دلیل پیوندی که با جغرافیا و تاریخ این سرزمین دارد قابل تغییر نیست اما قابل گسترش و تعمیم است.
هر کار و حرکت فرهنگی مبتنی بر هنر و زیبایی و متکی بر فطرت انسانی در این خطّه قرین موفقیت است. زیرا مردم این خطه بیشتر تأثیرگذارند تا تأثیرپذیر به همین دلیل سلاح دفاعی آنها از جنس فرهنگ است.
سعدی پس از خود ادبیات فارسی را تحت تأثیر آثارش قرار داد و هنوز کسی نتوانسته است حافظ را که بر چکاد غزل ایستاده است زیر سایه خود بگیرد. فلسفه ملاصدرا شهرتی جهانی دارد و بنای تاج­محل در هند جلوه­ای از معماری سبک شیراز است و...
از این رو هر نگاه خریدارانه­ای به شیراز باید معطوف به زیرساخت­های آن باشد. اصفهان، اصفهان است و شیراز، شیراز و هر کدام نیز جایگاه خاص خود را دارند و نه شیراز می­تواند از همه جهات مثل اصفهان باشد و نه اصفهان مثل شیراز یا شهرهای دیگر.
شیراز، شهر دین و دانش و هنر با توانش فرهنگ­سازی بالاست و حفظ و ارتقای سطح این ویژگی­ها به منزله ادای دین نسبت به کسانی است که در طول هزاران سال در هویت­بخشی به این شهر نقش­آفرین بوده­اند خلاصه کلام این که شیراز نیازمند بازسازی نیست اما نیازمند پیرایش و نگاه خریدارانه بیشتری است تا جلوه­ای درخور خود داشته باشد.