کشفنمونه ای جدید از ابر نو اختر
پژوهشگران اختر شناس با کشف نمونه ای جدید از ابرنواختران، به یافته های نوینی درباره انفجارهای ستارگان دست یافتند. یافته های علمی پژوهشگران پرده از اسرارناشناخته کیهانی از جمله تأثیر انفجار ستارگان بر بدن انسانها را دراختیار ما قرار می دهد.
ازسوی دیگر، انفجار در همه ستارگان بطور یکسان انجام نمی شود. گروهی از دانشمندان بین المللی از جمله ستاره شناسی از دانشگاه آریزونا، قسمت سوم یک ستاره یا" ابرنواختر" را شناسایی کرده اند.
این درحالی است که تاکنون دو نمونه از ابرنواختران توسط دانشمندان شناسایی شده بود.
این ستارگان جوان سوزان و غول پیکر دارای ظاهری خشن هستند و یا در صورتیکه پیر باشند در اثر گرمای هسته ای خود منفجر می شوند.
تلسکوپی در ژانویه دو هزار و پنج میلادی موفق شد تصاویری از ابرنواختر جدید را رصد کند.
از اینرو، باتوجه به اینکه روند انفجار اینگونه ابرنواخترها در نقاط مختلفی مشاهده شده است، دانشمندان بر آن شدند تا به منظور اندازه گیری اجرام جدا شده از اینگونه ستاره ها بهنگام انفجار و مواد هسته ای آنها، عملیات جمع آوری و تحلیل اطلاعات دریافتی از تلسکوپ های نقاط مختلف دنیا را آغاز کنند.
پژوهشگران کیهان شناسی بزودی دریافتند که ابرنواختر جدید هیچگونه تناسبی با نمونه های شناخته شده همنوع آن ندارد. «دیوید آرنت» رئیس گروه تحقیقاتی ستاره شناسی و پروفسور «رنگنت» ستاره شناس رصدخانه استوارد گفت: اینگونه رویدادها قابل پیش بینی بوده اند، اما تاکنون آنها رویت نشده اند.
آرنت با انجام محاسبات ریاضی نتیجه گرفت که توزیع شگفت انگیز اجزا شیمیایی در پس مانده های بقایای ابرنواختر مربوط به " تفنگ سیگاری" یا انفجار اخترگونه است.
همچون گروهی از کاراگاهان پلیس که در یک صحنه جنایی اجزا کهکشانی کار می کنند، پژوهشگران با کشف پاره ای از دلایل و شواهد مربوط به انفجار ستارگان، شرایطی که سبب فروپاشی و یا مرگ یک ستاره می شود را بازآفرینی کردند. پژوهشگران با تجزیه و تحلیل نمونه طیف نوری که ازابرنواختر ساطع می شود، از طریق آزمایش هایی بر روی خاکسترهای گرمای هسته ای از اسرار شرایط انفجار آنها پرده برداشتند. از یک سو، زمانیکه ستاره غول پیکر منفجر می شود، مقدار موادی که در اثر این انفجار به بیرون پرتاب می شود، ناچیز هستند.از سوی دیگر، اجزا تشکیل دهنده شیمیایی این ستارگان با آنچه که معمولاً در نوع دوم ابرنواختران مشاهده شده است تناسبی ندارد. براساس اظهارات پژوهشگران آنچه که آنان بعنوان ابرنواختر نوع جدید مشاهده می کردند کاملاً شفاف بوده است.
از اینرو، دانشمندان با استفاده از یافته های علمی پیشین در این باره، علل و دلایل بوجود آمدن اینگونه نتایج علمی را مقایسه و بررسی کردند. نوع معمولی انفجار ابرنواختر سفید عمدتاً ناشی از کربن و اکسیژن و همچنین ترکیب مواد شیمیایی ساخته شده است.
درابرنواختر جدیدی که اخیراً کشف شده، بطور غیر معمول، اجزا کلسیم و تیتانیوم فراوانی بکار رفته است که دانشمندان معتقدند اینگونه تولیدات بجای کربن و اکسیژن، نتیجه واکنش هسته ای گاز هلیوم است. به گزارش پایگاه اینترنتی یاهو، دانشمندان در پاسخ به اینکه هلیوم بکار رفته در ابرنواختران از کجا تولید می شوند گفتند،شبیه سازیها نشان می دهدکه دراثر درگیرشدن یک جفت از ابرنواختران سفید، یکی از آنها هلیوم را از دیگری می رباید.
زمانیکه ستاره رباینده هلیوم از یک نقطه خاصی گذشت، آنگاه انفجار روی می دهد.
این درحالی است که پژوهشگران معتقدند ستاره ای که هلیوم آن ربوده شده و اکنون فاقد هلیوم است در ادامه روند خود نابود می شود اما کسی از سرنوشت ستاره رباینده آگاه نیست. براین اساس اینگونه کنش و واکنش ها نشان می دهد راههای مختلفی برای انفجار ابرنواختران وجود دارد و ما مجبوریم رویدادهای متنوعی را مشاهده کنیم. آرنت، از پژوهشگران علوم کیهانی گفت، این رویداد جدید را در گروه انفجارهای مختلف که در آنها فروپاشی کامل ابرنواختر از جمله حفره سیاه یا ستاره نوترونی و همچنین انفجار ابرنواختران سفید که از اکسیژن و کربن تشکیل شده اند، طبقه بندی می کنیم.
خورشيد زير ذره بين
رصدخانه ديناميک خورشيد (SDO) ناسا که در 11 فوريه 2010 پرتاب شد از زماني که به مدار خود رسيده است با کمک سه چشم پيشرفته شروع به تهيه تصاويري استثنايي از خودنماييهاي ستاره مادر زمين تهيه مي کند.در اين روزها گروههايي از لکه هاي خورشيد در فتوسفر (لايه خارجى بسيار داغ اتمسفر خورشيد) ظاهر شده اند. اين لکه ها که از دو ماه قبل رشد خود را آغاز کرده اند، از اين مسئله حکايت دارند که ستاره مادر وارد بيست و چهارمين چرخه فعاليت خود (از زماني که ستاره شناسان با کمک دستگاههاي اپتيکي شروع به رصد آن کرده اند) شده است. به طور متوسط چرخه ها 11 سال را طي مي کنند و بنابراين از حدود دو قرن و نيم قبل دانشمندان با وسواس خاصي اطلاعات مربوط به خورشيد را جمع آوري کرده اند.
هر چند قدمت کشف لکه هاي خورشيدي به سالهاي 1611- 1610 باز مي گردد که با کنجکاوي بي پايان گاليله انجام شد، اما در عصر پيش از اختراع تلسکوپ نيز ستاره شناسان دنياي قديم به ويژه منجمان چيني اسناد مختلفي را از اين چرخه هاي فعاليت خورشيدي تهيه کرده بودند که نسبت به رصدهاي دوران نوین از اعتبار چنداني برخوردار نيستند.ناسا به منظور ثبت از نزديک لحظه به لحظه ورود خورشيد به چرخه، روز پنجشنبه 11 فوريه 2010 از پايگاه کيپ کارناوال، ماموريت SDO (رصدخانه ديناميک خورشيدي) را پرتاب کرد. اين فضاپيما که سه تن وزن دارد مجموعه اي از تلسکوپها و دستگاههايي را در مدار قرار داده است که انرژي خود را از پانلهاي خورشيدي شش متري تامين مي کنند.
SDO براي يک دوره زندگي پنج ساله طراحي شده اما براي 10 سال فعاليت از سوخت کافي برخوردار است. اين فضاپيما به نسبت ساده است و وزن بار مفيد آن تنها 300 کيلوگرم بوده و تنها داراي سه دستگاه است. اما اين دستگاهها بسيار پيشرفته اند و براي اولين بار در تاريخ نجوم مورد استفاده قرار مي گيرند.
دستگاههاي نصب شده بر روي SDO
HMI:
با دستگاه "تصوير ساز مغناطيس و هليوسيسميک" آغاز مي کنيم. اين دستگاه همان کاري را انجام مي دهد که يک دستگاه تقريباً مشابه که بر روي "سوهو" نصب شده است انجام مي دهد و وظيفه آن اندازه گيري نوسانات خورشيدي است. مطالعه اين نوسانات، توسعه هيليوسيسميک يعني تحقيق بر روي امواج لرزه اي براي تعيين سرعت چرخش پلاسما در عرضهاي جغرافيايي مختلف خورشيد را امکانپذير مي کند. سريعترين چرخش خورشيد در استواي ستاره بوده و برابر با يک دور در 5/24 روز است. آهسته ترين آن در عرض جغرافيايي نزديک قطبها (يک دور در 1/33 روز) است.
AIA:
اين دستگاه، چهار تصوير تلسکوپي را از تاج خورشيدي روي 9 طول موج در طيف ماوراء بنفش تهيه مي کند. به اين ترتيب پديده هاي تاج خورشيدي مي توانند با يک وضوح تصوير موقتي 10 ثانيه در 9 طول موج در مقابل وضوح تصوير 10 دقيقه در 4 طول موج دستگاههاي سوهو مطالعه شوند.
EVE:
سومين و آخرين دستگاه نصب شده بر روي رصدخانه ديناميک خورشيدي ناسا "آزمايش تغييرپذيري" نام دارد که محققان دانشگاه کلورادو آن را ساخته اند.کاربرد اين دستگاه در مطالعه بر روي تأثیرات تغييرات جزئي انرژي تابشي خورشيد در روي زمين است. اين دستگاه اندازه گيريهاي خود را از طيف ماوراء بنفش تا طيف پرتوهاي ايکس يعني از طيف 125 تا 1/0 نانومتر انجام مي دهد.در اين باند، خورشيد تنها يک درصد از انرژي خود را ساطع مي کند اما در اين طيف شديدترين تغييرات سطح انرژي ديده مي شوند و بنابراين رصد آنها بسيار آسانتر است.SDO بسيار پيشرفته تر از "سوهو" است به طوري که دانشمندان از SDO در هر روز 5/1 ترابايت داده دريافت مي کنند. اين ميزان اطلاعات با 300 دي. وي. دي يا نيم ميليون آهنگ بارگذاري شده در يک پخش کننده MP3 برابر است، به طوري که SDO تنها در مدت 11 روز اطلاعاتي برابر با فعاليت سوهو در مدت 15 سال را به زمين ارسال کرد
علم ستاره شناسي رمالي و پيشگويي نيست
مدير انجمن كيهان شناسايي لرستان درباره علم ستاره شناسي و پيشگويي از آينده انسان گفت: افرادي كه اكنون با اين ادعا درآمدزايي مي كنند بيشتر رمال هستند و ستاره شناس نيستند و از اين علم اطلاع ندارند اما در گذشته به وسيله كدها و كتاب هايي كه وجود داشت اجرام آسماني را بررسي مي كردند و گوياي وقايع مي شدند.
اميررضا پدرام در خصوص علم ستاره شناسي، اظهارداشت: ستاره شناسي علمي است كه باعث شناخت اجرام آسمان مي شود و در واقع اين علم تنها به بررسي ستاره ها نمي پردازد بلكه سياره ها، سحابي و ديگر اجرام را نيز بررسي مي كند.
وي با بيان اينکه ستاره شناسي علمي است که به ديد مردم و آكادمي ها بستگي دارد، گفت: ستاره شناسي شاخه اي از علوم است و از قديم گستردگي زيادي داشته اما اكنون جايگاه لازم را ندارد.
وي در خصوص ارتباط علم ستاره شناسي با علوم ديگر، افزود: در مورد ارتباط علم ستاره شناسي و علوم ديگر بايد ديد كه اين علم قرار است در چه بخشي پيشرفت كند و هر شخص به جنبه خودش مي تواند در چيدن اين جورچین و پيشرفت آن كمك كند؛ به عنوان مثال يك مهندس رایانه مي تواند نرم افزارهاي نجومي را درست نمايد و شبيه سازي آسماني كند. فردي كه در علم رباتيك تحصيل كرده است مي تواند ربات هاي فضايي بسازد و فردي كه فيزيك مي داند مي تواند فرمول هايي را كه مربوط به ستاره شناسي است، كشف كند.
وي با بيان اينکه ستاره شناسي زماني پيشرفت كرد كه با علوم ديگر قابل ارتباط بود، اظهارداشت: زماني تلسكوپ هابل ساخته شد كه مهندسان رایانه بودند و زماني هابل شد كه مهندس هاي ليزر و ابتيك در كنارش بودند.
پدرام در خصوص اهداف و سرانجام علم ستاره شناسي افزود: ستاره شناسي مي خواهد عالمي را بررسي كند كه مي داند وجود دارد و مي خواهد بداند اين عالم چگونه به وجود آمده و اطلاعات كلي تا جزئي اين عالم را به دست آورد.
وي در ادامه گفت: ستاره شناسي علم پرهزينه اي نيست اما متأسفانه به آن بهايي داده نمي شود.
مدير انجمن كيهان شناسايي لرستان در خصوص تفاوت يک ستاره شناس حرفه اي و آماتور، اظهار داشت: ستاره شناس آماتوري تلسكوپ دارد و دوره اي را مي گذراند و همراه با تفريح به گسترش اين علم مي پردازد، اما ستاره شناس حرفه اي در دانشگاه درس خوانده و رشته تخصصي آن ستاره شناسي است. ستاره شناسي حرفه اي با يك تلسكوپ بزرگ و با اطلاعات بيشتري كار مي كند اما آماتورها چيزهايي را بررسي مي كنند كه تمام مردم با آن در ارتباطند مانند ديدن اجرام سياره کیوان.
پدرام با اشاره به ارتباط ستاره شناس حرفه اي و آماتور، گفت: اكثريت اينگونه بيان مي كنند كه اين دو هيچ ارتباطي با يكديگر ندارند و براي آماتورها ارزشي قائل نبودند، اما زماني كه آماتورها كارهاي مهمي انجام دادند، ديد حرفه اي ها در اين خصوص تغيير كرد. مانند گروه نجوم سعادت آباد شيراز که مهمترين جايزه نجوم آماتور در جهان را کسب کرد و يا سال گذشته يك آماتور لكه سياهي را روي مشتري به وسيله يك تلسكوپ آماتوري به ثبت رساند.
عطارد فعال تر از آن چیزی است که تصور می شد
مهر: کاوشگر مسنجر پس از انجام سه پرواز از نزدیک سطح عطارد برای اولین بار نشان داد که این سیاره بسیار پویاتر از آن چیزی است که تاکنون تصور می شد.
کاوشگر "مسنجر" (پیام رسان) ناسا در سه عملیات پرواز از نزدیک سطح سیاره عطارد که از اکتبر 2008 تاکنون انجام شده است را نشان داد که این سیاره فعال تر و پویاتر از آن چیزی است که تاکنون تصور می شد.
تصاویری که کاوشگر مسنجر تهیه کرده است حضور یک حفره به قطر 230 کیلومتر را با یک سطح داخلی به شدت منظم نشان می دهد که از مواد مذاب قدیمی تشکیل شده است.
این محققان در این خصوص توضیح دادند: "به اعتقاد ما این حفره مربوط به یکی از جدیدترین فورانهای آتشفشانی شناخته شده در سیاره عطارد است و نشان می دهد که فعالیت آتشفشانی در سطح این سیاره طولانی تر از آن چیزی بوده است که تاکنون تصور می شد."
این دانشمندان افزودند: "عطارد سیندرلای منظومه شمسی است. نزدیک ترین سیاره به خورشید و کوچکترین سیاره در بین سیارات داخلی است. به طوری که رصد آن با تلسکوپ بسیار دشوار است. کاوشگر مارینر 10 بین سالهای 1974 تا 1975 از این سیاره دیدن کرد. اکنون پس از گذشت حدود 35 سال کاوشگر مسنجر ناسا که در سال 2004 پرتاب شد مجددا نگاه دانشمندان را به روی ویژگیهای این سیاره معطوف کرده است."
براساس گزارش بی. بی. سی، کاوشگر مسنجر که در مارس 2011 به مدار مقصد خود می رسد در سه پرواز از نزدیک خود تصاویری از این سیاره جمع آوری کرده است که نشان می دهند عطارد نیز همانند زهره تحت تاثیر فورانهای آتشفشانی و توفانهای مغناطیسی قرار دارد.
این محققان یک حفره آتشفشانی را با عنوان رخمانیوف (برگرفته از نام آهنگساز روس) کشف کردند که سطح آن به شدت صاف است و نشان می داد که به تازگی مواد مذاب از دهانه عبور کرده اند.
با استفاده از یک مدل ابداعی تعیین تاریخ سیاره ها، این دانشمندان سن این حفره را بسیار جوانتر از یک میلیارد سال تخمین زدند.این محاسبات نشان می دهد که این حفره می تواند در 400 میلیون سال اخیر تشکیل شده باشد.
گردبادي كه باد ندارد!
آيدا ابوترابي
شگفتی های زیادی در کائنات وجود دارد؛ از ویژگی های عجیب و غریب کهکشان ها و سیاره های دور و نزدیک گرفته تا اسرار سیاه چاله ها و تولد و مرگ ستاره ها.
بعضی از آنها در نگاه اول به نظر عجیب نمی رسد، اما با پیشرفت دانش بشر و اختراع وسیله های جدید توانسته ایم به اين شگفتي ها پی ببریم. مثلاً اگر با تلسکوپ به سیاره عطارد يا تير نگاه کنیم، شاید در نگاه اول به نظر سیاره آرامی برسد؛ سیاره ای تقریباً به اندازه ماه که از گودال های زیادی پر شده است. اما اگر بهتر به آن چشم بدوزیم و دقتمان را بالا ببریم، چیزی بیشتر از یک سیاره آرام خواهیم دید.
عطارد که در نزدیکی خورشید قرار دارد، به وسیله امواج تابشی زیادی بمباران می شود که این مسئله تغییرات زیادی در آن به وجود می آورد. عطارد سیاره گردبادهاست. این گردبادها ماشین و یا خانه مردم را خراب نمی کنند، چون روی عطارد آدمی زندگی نمی کند! این گردبادها ابرها را در هم نمی پیچند، چون آن جا ابری وجود ندارد. حتی گرد و غبار هم ایجاد نمی کنند، چرا که آن جا باد و گرد و خاک هم وجود ندارد! ممکن است بگویید پس این دیگر چه گردبادی است؟!
توفان ها یا گردبادهایی که در عطارد اتفاق می افتند شبیه هیچ توفان دیگری نیستند، چرا که نامرئی اند. میدان مغناطیسی و هسته بیرونی عطارد که بسیار چگال است، عامل اصلی به وجود آمدن این توفان هاست. این توفان ها گاهی تمام سیاره را در بر می گیرند و چند دقیقه ای طول می کشند. سیاره عطارد مانند زمین میدان مغناطیسی دارد. این مسئله تا اوایل دهه 70 میلادی براي دانشمندان آشکار نبود.
در سال 1973 فرستادن یک فضاپیما به عطارد باعث شد اطلاعات زیادی درباره این سیاره به دست بیاید. «مسنجر» نام آخرین مأموریت سازمان فضایی ناسا در عطارد است که امسال با سومین پرواز سفینه به پایان خواهد رسید. به کمک این سفینه دانشمندان فهمیدند که نه تنها میدان مغناطیسی عطارد از زمین کوچك تر است، بلکه حدود 100 بار ضعیف تر است. پس چه چیزی باعث توفان و گردبادهای شدید در عطارد می شود؟!
عطارد نزدیک ترین سیاره به خورشید است،پس واضح است که می تواند بسیار گرم شود. در روز دمای سیاره به 426 درجه سانتی گراد و در شب به منهای 150 درجه سانتی گراد می رسد. عطارد جو خارجی نازکی دارد، به همين دليل، اختلاف دمای آن در شب و روز بسیار زياد است. از طرف دیگر به دلیل فاصله كم آن از خورشيد، در معرض اشعه و بادهای خورشیدی زیادی قرار دارد. باد خورشیدی شبیه تغییرات آب و هوایی بر روی زمین است. وقتی صحبت از آب و هوا روی کره زمین می شود مواردی مثل میزان بارش و دما و رطوبت و ... اندازه گیری می شوند، ولی در عطارد، فاصله از خورشید و تأثیرات آن در کنار میدان مغناطیسی و الکتریکی بررسی می شود. بادهای خورشیدی منبع الکتریسيته هستند که وقتی با میدان مغناطیسی ناچیز عطارد برخورد می کنند، نظم آن را بر هم می زنند و توفان های شدید مغناطیسی به وجود می آورند؛ چیزی شبیه پدیده بسیار زیبای شفق قطبی که در اثر میدان مغناطیسی و بادهای خورشیدی در زمین به وجود می آید.منبع: همشهری
مناطقی تازه در راه شیری
اخترشناسان در حال بررسی راه شیری، مناطق ناشناخته جدیدی را کشف کردند که ستاره های غول پیکری در آن در حال شکل گیری هستند. این یافته جدید اطلاعات مهمی را در مورد کهکشان ما ارائه داده و نیز حاوی سرنخ های مهمی درباره ساختار شیمیایی راه شیری است.
توماس بانیا از دانشگاه بوستون معتقد است ما به راحتی می توانیم این مناطق را به ساختار کلی راه شیری نسبت دهیم. مطالعات بیشتر به ما اجازه می دهد که روند شکل گیری ستاره ها را بهتر درک کرده و قادر به مقایسه ساختار این مناطق در فواصل دوردست نسبت به مرکز راه شیری باشیم.
مناطق جدیدی که اخترشناسان شناسایی کردند به نام نواحی هیدروژن 2 شناخته می شوند. در این مناطق به خاطر تابش های شدید ستاره های جوان، اتم های هیدروژن یونیزه می شوند (الکترون های خود را از دست می دهند). این مناطق به خاطر گاز و غبار موجود در راه شیری از دید تلسکوپ های نور مرئی مخفی هستند و محققان برای یافتنشان از تلسکوپ های فروسرخ و رادیویی کمک گرفتند.اندرسن توضیح می دهد که ما یافته هایمان را با استفاده از نتایج کاوش های انجام شده توسط تلسکوپ فضایی اسپیتزر ناسا و کاوش های رادیو تلسکوپ سبک VLA، بدست آوردیم. اجسامی که هم در تصاویر اسپیتزر و هم در VLA، پرنور ثبت شده باشند، نامزدهای خوبی برای نواحی هیدروژن 2 هستند.
اخترشناسان سپس به سراغ تلسکوپ غول پیکر و فوق العاده حساس گرین بنک (GBT) در ویرجینیای غربی رفتند. آنها با کمک GBT قادر به شناسایی طول موج های خاص رادیویی حاصله از الکترون هایی شدند که در حال بازآمیزی با پروتون ها برای تشکیل هیدروژن بودند. این یافته ها وجود ناحیه هیدروژن 2 را تأیید می کند.کاوش های بیشتر به اخترشناسان اجازه می دهد که حتی محل قرارگیری نواحی هیدروژن 2 را نیز شناسایی کنند. آنان هم اکنون تراکمی از این نواحی را در انتهای میله مرکزی کهکشان و بازوهای مارپیچی اش یافته اند. همچنین، این کاوش ها نشان دهنده آن است که 25 عدد از این نواحی نسبت به خورشید در فاصله دورتری از مرکز کهکشان قرار گرفته اند. بانیا اضافه می کند: یافتن این نواحی در ورای مدار خورشید برای ما اهمیت دارد، چراکه مطالعه آنها اطلاعات مهمی را در مورد تحول شیمیایی کهکشان به ما ارائه می دهد. همچنین شواهدی دال بر این وجود دارد که فراوانی عناصر سنگین با افزایش فاصله از مرکز کهکشان تغییر پیدا می کند. ما هم اکنون موضوعات بسیار بیشتری برای مطالعه در اختیار داریم تا با استفاده از آنها به درک بهتری از این مفهوم برسیم.