قامت بلندترین برج آجری جهان خم شد
مهر: لیزر اسکن انجام شده در سال گذشته از وجود انحراف برج قابوس که بلندترین برج آجری جهان است، به سمت شمال غرب خبر می دهد و از سوی دیگر این برج تاریخی از زخم ناشی از یادگار نوشته ها نیز بی بهره نمانده است.
گویی نوشتن یادگاری و کنده کاری روی تنه درخت و میراث تاریخی و طبیعی به عادتی برای مسافران تبدیل شده و بلندترین برج آجری جهان هم مستثنی نیست و از زخم ناشی از یادگار نوشته ها بی بهره نمانده است.
یادگاری نویسی روی بلندترین برج آجری جهان که قابلیت ثبت در فهرست جهانی دارد، ثبت این میراث ارزشمند ایرانی و تاریخی را با مشکل مواجه می سازد و نوشتن یادگاری روی میله های این برج، بلای دامنگیر آثار و میراث تاریخی شده است.
اکنون روی بدنه این برج و حتی در ارتفاع بلند آن یادگاری نوشته هایی هست که زیبایی و معماری تاریخی این برج را در معرض آسیب قرار داده است.
رشد گیاهان بر روی تنه برج
علاوه بر یادگار نوشته ها که همانند زخمی بر پیکره برج قابوس طی زمان نقش بسته است، رشد گیاهان هرز و وجود فضله های پرندگان نیز رو به رشد است.
اگر چه هر از چندگاهی بدنه این برج از نوشته ها و گیاهان خودرو و هرز و فضله پرندگان پاک می شود، اما باز شاهد تداوم و تکرار یادگاری نویسی بر روی لوح و بدنه این برج تاریخی هستیم.
یک گردشگر هنگام بازدید از این برج تاریخی با اشاره به وجود یادگاری نوشته شده روی بدنه برج گفت: موضوع یادگاری نویسی روی میراث تاریخی و فرهنگی به عادت برخی از مردم تبدیل شده است و برای پیشگیری از این روند باید فرهنگسازی شود.
علی تاجبخش که از تهران برای دیدن این برج تاریخی به گنبد سفر کرده بود، افزود: حیف است، چنین میراث تاریخی ارزشمند بر اثر سهل انگاری و بی توجهی برخی افراد از بین برود.
وی اظهار داشت: علاوه بر یادگاری نویسی، از بدنه برج پرندگان برای آشیانه سازی استفاده کردند و باید نسبت به پاک سازی سطح برج از نمادهای خارجی برنامه ریزی شود.
همچنین لازم به ذکر است تا روند شهرسازی و نفوذ فاضلاب به این بنای تاریخی که موجب رطوبت این اثر ارزشمند شده است نیز از سوی مسئولان مورد توجه قرار گیرد.
ساماندهی بافتهای فرسوده حاشیه برج
ساماندهی و بهسازی بافتهای فرسوده حاشیه گنبد کاووس از دیگر موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد و شهردار گنبد در خصوص این مشکل گفت: بافتهای فرسوده حاشیه برج قابوس که به بلندترین برج آجری جهان معروف است، در این شهر بهسازی و نوسازی می شود.
سید منصور باقری افزود: وزیر مسکن با تخصیص اعتباری بالغ بر 37 میلیارد و 500 میلیون ریال برای پرداخت 250 فقره وام 150 میلیون ریالی برای حاشیه نشینان این شهرستان موافقت کرده است.
وی اظهار داشت: همچنین وزیر مسکن با اجرایی شدن مطالعات توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی موافق است.
وی خاطرنشان کرد: شهرداری گنبد با اختصاص اعتبار راهبردی سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور برای انجام مطالعات توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی که مرحله سوم آن در حال اجراست، اعلام آمادگی کرد.
باقری در خصوص مطالعات بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و پیرامون برج قابوس که مطالعات مرحله دوم طرح آن در دست اجراست، افزود: هدف از انجام این مطالعات، برنامه ریزی برای جلوگیری از ایجاد و گسترش حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی از طریق دستگاه های اجرایی مربوطه است.
وجود انحراف در برج قابوس
برخی یافته ها نشان از انحراف و کج شدن بلندترین برج تاریخی جهان دارد و کارشناسان و دوستداران میراث فرهنگی خواهان توجه ویژه برای مرمت این برج شدند.
مدیر پایگاه میراث فرهنگی استان گلستان افزود: لیزر اسکن انجام شده در سال گذشته از وجود انحراف برج قابوس به سمت شمال غرب خبر می دهد، بر این اساس این اثر ارزشمند مستلزم مطالعات سازهای و معماری است.
حمید عمرانی رکاوندی با اشاره به روند شهرسازی و ساخت و سازهای پیرامون برج و در پی آن نیاز به آب و فاضلاب، افزود: به دلیل نفوذ آب به سمت پایین تپه و ضرورت تعیین وضعیت رطوبتی آن، این عملیات در دستور کار قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه در حال حاضر گنبد قابوس تعیین حریم شده است، بیان داشت: در صورت تامین اعتبار لازم جلوگیری از آلودهسازی فضای پیرامون و آزادسازی فضای پیرامون انجام می گیرد.
به گفته این مسئول همچنین فضاسازی و ایجاد استراحتگاهی برای محوطه گنبد قابوس پیشبینی شده است.
وی اضافه کرد: به دلیل آسیبهای طبیعی، جوی و فضولات پرندگان و رشد گیاهان در دیوارهای برج عملیات مرمت اضطراری آن به مدت سه ماه با نصب داربست پیرامون بنا انجام شده و در این عملیات تمام بندها و آجرهایی که با خاک و نخاله حیوانی پر شده تخریب و پس از ضدعفونی با مواد شیمیایی با مواد نانو بی رنگ پوشیده شود.
وی با اشاره به انجام نخستین عملیات مرمت بر روی این بنا در سال 1310 اظهار داشت: همچنین برای دومین بار در سال 1348 برروی تزئینات این بنا مرمت انجام شد.
عمرانی رکاوندی یادآور شد: ثبت این اثر ارزشمند در فهرست میراث جهانی در دست اقدام است.
وی افزود: انجام مطالعات سازهای و معماری برج قابوس که یادمانی از دوره ساسانی-اشکانی است در دستورکار سازمان میراث فرهنگی استان گلستان قرار گرفت.
گنبد کاووس به دلیل وجود بلندترین برج آجری جهان سالانه گردشگران زیادی را برای بازدید از این شکوه معماری اصیل و تاریخی ایران زمین به این منطقه جذب می کند.
میل گنبد، بنایی که از هزار سال پیش تاکنون بر فراز تپهای خاکی استوار است، در عین سادگی یکی از غرور انگیزترین بناهایی است که نه تنها در خاک ایران بلکه در سراسر جهان شناخته شده و مورد توجه بسیاری از جهانگردان و باستان شناسان است.
میل گنبد بیش از هزار سال، سرفرازانه سر به آسمان کشیده و تمدن کهن مردم این دیار را به رخ جهانیان می کشد.
این بنا از چهار بخش تشکیل شده است که شامل پی و صفه بنا، سردابه، بدنه و گنبد مخروطی می شود و ارتفاع بنا 70 متر ، بدنه بنا 37 متر و دارای 10 ترک است.
این بنای باشکوه به دستور قابوس بن وشمگیر، مشهورترین پادشاه آل زیار که به گفته "یاقوت حموی" هم جنگجویی بی همتا و هم ادیبی فاضل بود، ساخته شد و لازم است در حال حاضر پس از گذشت قرنها، این بنا با همکاری مردم و همت مسئولان به آیندگان منتقل شود.
عمارت کلاه فرنگي،بناي تاريخي منحصر به فرد دوره زنديه
عمارت کلاه فرنگي شيراز در ميان باغي بزرگ و قديمي به نام باغ نظر ساخته شده است. در زمان کريم خان زند اين عمارت محل پذيرايي از ميهمانان و سفراي خارجي و انجام مراسم رسمي و اعياد مختلف بوده است.
پس از فوت کريم خان بنا به وصيتش، وي را در شاه نشين شرقي اين عمارت به خاک سپردند. آغامحمدخان قاجار پس از 13 سال(1206 هـ .ق) از روي کينه توزي استخوانهاي کريم خان زند را از محل دفنش خارج و به زير پلکان کاخ گلستان در تهران انتقال داد، تا هر روز بر استخوانهاي پا بگذارد، در زمان حکومت پهلوي اول، استخوانهاي کريمخان، به جايگاه نخست خود انتقال داده شد .
سرانجام در سال 1315 توسط انجمن آثار ملي ايران و به همت و کوشش آقاي علي سامي و فريدون توللي بناي مذکور با تغيير کاربري، تبديل به موزه شد.
عمارت کلاه فرنگي، بنايي هشت ضلعي است که نماي آن داراي تزئينات کاشي با نقوش گل و مرغ و خطوط اسليمي با ترکيب آجرکاري است .
در بالاي وروديها اسپرها و لچکيهاي کاشيکاري به صورت قرينه در چهارضلع، منظره شکارگاه و روايت بر تخت نشستن حضرت سليمان را نشان ميدهد که از نظر هنري حائز اهميت است.
اطراف بنا با ازارههاي سنگي يکپارچه با نقوش سرو و ترنج تزئين شده، در محل زاويهها هيچ برشي نداشته و چنين به نظر ميرسد که سنگها، ابتدا نصب و سپس حجاري شده است.
در محوطه باغ در چهار جهت عمارت، چهار حوض بزرگ سنگي وجود داشته که به دليل احداث خيابان در دوره پهلوي، حوض شمالي تخريب و سنگهاي آن جهت ساخت حوضهاي حافظيه به آن مکان منتقل شده است.
سنگ آب مسجد جامع عتيق و سنگ معروف«بسم اللـه» يا سنگ بخشودگي ماليات مربوط به سه دوره تاريخي سلجوقي، صفويه و قاجاريه که با خطوط کوفي، نسخ پهلوي و خط نستعليق نوشته شده نيز در محوطه بيرون عمارت نگهداري ميشود.
چهار پلکان سنگي يکپارچه حجاري شده، باغ را به بناي داخلي مرتبط ميسازد. اين عمارت شامل يک تالار مرکزي گنبد دار بزرگ و چهار شاهنشين جانبي است که با مقرنسهاي گچي و نقاشيهاي گل و مرغ مزين شده به دليل صدماتي که به دستور آغامحمدخان به نقاشيها وارد شده بود، اين نقاشيها توسط استاد محمدباقر جهانميري به سبک دوره زنديه با رنگهاي گياهي بازسازي شده است.
در سال 1354 هـ .ش به منظور مشخص شدن نقاشيهاي دوره زنديه سقف شاهنشين شمالي لايهبرداري شد و بخشي از نقاشيهاي بقيه سقف به همان شکل باقي ماند.
بخشهاي داخلي عمارت شامل: طاقها، ميان طاقها، مقرنسکاريها و طاقچهها و سه اتاق زاويه و يک راهرو ورودي است و در وسط عمارت يک حوض يکپارچه از سنگ مرمر قرار دارد.
آثار موجود در موزه پارس مربوطه به سه دوره پيش از تاريخ ، تاريخي و دوران اسلامي شامل اشياء سفالي، فلزي، سکهها و مهرها است . انواع سفالهاي نقشدار، زرينفام و لعابدار و شيشههاي دستساز و همچنين فلزات را در بر ميگيرد. انواع سکههاي دورههاي مختلف تا دوره اسلامي و تابلوهاي نقاشي محرابي که قديميترين اثر نقاشي کار محمد زمان متعلق به دوره صفويه است.
تابلو کريمخان زند درحال کشيدن قليان اثر کمتر جعفر و تابلوهاي ميرزا بابا نقاش باشي و آقاصادق مربوط به دوره زنديه زينت بخش رفهاي فوقاني عمارت است.
آنچه به اين موزه قداست بخشيده وجود دو قرآن بزرگ و نفيس مشهور به قرآن 17 من که از دروازه قرآن به موزه انتقال داده شده است و به خط محقق و ثلث و به دست خطاط قرن 8 هـ .ق سلطان ابراهيم بن شاهرخ تيموري در سن 17 سالگي تحرير شده است. سلاحهاي جنگي دوره صفويه و زنديه از جمله آثار ارزنده موزه پارس است که ارزنده ترين آن شمشير کريمخان زند است که با ابيات طلاکوب مزين شده است .
«اين تيغ که شير فلکش نخجير است
شمشير وکيل آن شه کشورگير است
پيوسته کليد فتح دارد در دست
آن دست که بر قبضه اين شمشير است»
همچنين مجموعه نقاشيهاي آبرنگکار لطفعليخان صورتگر و شاگردانش متعلق به قرن 13 هـ .ق و تعداد قابل توجهي اشياء لاکي، قلمدان، قاب آيينه مربوط به دوره صفويه، زنديه و قاجاريه در اين موزه موجود است .

