با من این گونه سخن نگو
صدای آدمی را می توان به یك آلت موسیقی تشبیه كرد كه طبعاً نت های یكنواخت را نمی نوازد. وقتی زخمه ای بر چنگ دل خویش می زنید، كلمات را با لحنی خشن، ملایم یا معمولی و با زیر و بمی متفاوت، ملایم یا یكنواخت ادا می كنید. تمام این خصوصیات در برداشت شنونده از پیام شما نقشی اساسی دارد. كارشناسان معتقدند كه 38 درصد از استنباط اولیه از هر عبارت، بستگی به نحوه آن دارد. در حقیقت مردم از طرز گفتار ما درباره ما به قضاوت می نشینند. نگاه كردن به آینه، امروزه امری طبیعی است و هر شخص حداقل یك بار در روز به آینه نگاه می كند و به چهره خویش خیره می شود. در مقابل، شما هرگز صدای خود را آن گونه كه دیگران می شنوند، نمی شنوید. برای اولین بار كه شما صدای خود را از طریق ضبط صوت شنیده اید، غالباً برایتان عجیب و گاه تكان دهنده یا مأیوس كننده بوده است. شما ممكن بود اصلا صدای خود را نشناسید و تصور كنید صدا، صدای دیگری است. در حقیقت صدای هر انسانی منحصر به فرد است. برخلاف بسیاری از ما انسان های عادی، هنرپیشگان، آوازخوانان و سخنرانان دقیقاً می دانند كه صدایشان چگونه است و چه تأثیری می گذارد. در حالی كه اشخاص عادی كمتر از چنین مهارتی برخوردارند.
بسیاری از عواطف دیگران را می توان از طریق نشانه های بیانی دریافت كرد. در حقیقت درك بسیاری از عواطف گوناگون افراد فقط از طریق شنیدن نحوه ادای كلمات و جملات آنهاست.
شاید هر یك از ما بارها در طول زندگی خود در شرایط گفتگوهایی با دیگران بوده ایم كه شنیده ایم به ما گفته اند: «با این لحن با من سخن نگو» در این حالت، خشم و غضب به گونه ای محسوس در رفتارها مشخص است. همه این حالات از اینجا نشأت گرفته اند كه ما از لحن صدای طرف مقابل خود نوعی مخالفت یا احساس ناخوشایندی را نسبت به خود دریافته ایم. ما نسبت به احساس او در قالب لحن صدایش واكنش نشان می دهیم وگرنه خود كلام در بسیاری از مواقع بسیار خوشایند و مودبانه است و اگر توأم با لحن مناسب نیز باشد، خیلی دوستانه نیز جلوه می كند. بسیاری از عواطف دیگران را می توان از طریق نشانه های بیانی دریافت كرد. در حقیقت درك بسیاری از عواطف گوناگون افراد فقط از طریق شنیدن نحوه ادای كلمات و جملات آنهاست.
پژوهشگران دریافته اند كه لحن صدای افراد بیانگر 4 دسته از احساسات است: احساس مثبت، ناخوشایند، غم و ترس. لحن صدا به تنهایی در شناسایی حالات عاطفی و احساسی فرستنده پیام نقش بسزایی دارد. برای مثال، درك خشونت و حالات تهاجمی فرستنده پیام، با شنیدن آن از طریق ضبط و پخش صوت بسیار مشخص تر است تا درك آن از طریق نوشته. می توان گفت لحن صدای افراد گاه مبنای قضاوت ما درباره شخصیت دیگران است. برای مثال، اگر شخصی با رسایی سخن بگوید و صدایش دارای طنین مناسب و كلامش از سرعت بالایی برخوردار باشد، همه نشان دهنده آن است كه او فردی پرانرژی و پویاست.
زمانی كه در صنعت سینما صوت نیز به تصویر اضافه شد، تعداد قابل ملاحظه ای از ستارگان فیلم ها كارشان كساد شد و دیگر نتوانستند به خوبی گذشته بدرخشند؛ چراكه تماشاگرانی که، آنها را در فیلم های ناطق می دیدند، انتظار داشتند كه صدایشان با شخصیت پیشین كه به گونه صامت در فیلم ها ظهور كرده بود، انطباق داشته باشد و هنگامی كه چنین نبود، به تخریب آن شخصیت در ذهن آنان منجر می شد. عده ای بر این باورند كه هر طبقه و قشر اجتماعی برای خود از نظر آوایی دارای ویژگی هایی است. مثلا در گذشته در كشور خود ما عیاران و لوطی ها علاوه بر این كه از نظر ظاهری دارای ویژگی های خاصی بودند، از نظر آوایی نیز لهجه خاصی داشتند كه دیگر اقشار نمی توانستند به آن گونه تكلم كنند. این شیوه تكلم وضعیت اجتماعی عیار یا لوطی را از دیگر اقشار متمایز می كرد. امروزه در كالیفرنیای آمریكا، «نوادرمانگرها» به مداوای بسیاری از اشخاصی كه به آنها مراجعه می كنند و می خواهند از شر لهجه نامناسب مثلاً تگزاسی یا نیویوركی یا هر لهجه دیگری خلاص شوند، می پردازند. این افراد بیشتر كسانی هستند كه دوست ندارند در گفتگو، طرف مقابل آنها پی به اصلیت یا زادگاه آنان ببرد؛ چرا كه این ویژگی برای آنان ناخوشایند است و هرچه سریع تر می خواهند آن را از خود دور كنند.
بلندی یا شدت صدا
یكی از شرط های اساسی برای یك فراگرد ارتباط كلامی موثر، بلندی یا شدت صدای مناسب است. اگر صدای فردی آن به اندازه ای ضعیف باشد كه به زحمت شنیده شود، شنوندگان او بسرعت خسته شده و از شنیدن سخن او خودداری می كنند یا آن كه خجالت كشیده و از او نمی خواهند كه سخن خود را تكرار كند. فرهنگ های مختلف از بلندی ویژه ای در محاوره استفاده می كنند. به طور كلی بلندی صدای آمریكاییان به نسبت برخی از مردمان دیگر فرهنگ ها، مثل عرب ها، اسپانیایی ها، روس ها و هندوهای آسیایی جنوب شرقی، در مكالمه ها پایین تر است. همین تفاوت را ما در خرده فرهنگ های حاكم بر كشور خود نیز ملاحظه می كنیم. مثلا مردمان آذربایجان عموما بلندتر و درشت تر از مردمان فارس و اصفهان سخن می گویند. عموما شهرنشینان نسبت به روستاییان و عشایر آرام تر سخن می گویند.درخصوص علت این پدیده، عوامل گوناگونی دخالت دارند و یكی از آنها محیط جغرافیایی و شرایط اقلیمی است. مردمان كوهستان ها و دشت های فراخ نسبت به شهرنشینان از بلندی صدای بیشتری در محاوره استفاده می كنند. حرفه نیز در بلندی صدا موثر است. كارگران و كاركنان سازمان های صنعتی كه با سر و صدای بیشتری سر و كار دارند از كارمندان اداری كه در دفاتر تمیز و بی سر و صدا كار می كنند، بلندتر صحبت می كنند یا معلمان عموما نسبت به دیگر حرفه ها از بلندی صدای بیشتری در محاوره با دیگران استفاده می كنند. حساسیت انسان ها به سطح ناخوشایند صدا تا حدودی به عوامل و اختلالات بیرونی بستگی دارد.
هر انسانی از كیفیت صدای ویژه ای بهره مند است؛
هر اندازه سر و صدا بیشتر وجود داشته باشد، بلندی صدا بیشتر می شود. در حقیقت بیشتر متخصصان ارتباطات میان فردی، بلندی صدا را نشان دهنده ویژگی شخصیت افراد می دانند. از این رو آنان بر این باورند كه افرادی كه دارای ویژگی شخصیتی تهاجمی هستند، با صدای بلندتری نسبت به شخصیت خجالتی سخن می گویند البته در اینجا استثنائاتی نیز وجود دارد؛ چرا كه گاهی افراد ناچارند جدا از ویژگی های شخصیتی خود با بلندی ویژه ای سخن گویند و در این حالت به هیچ وجه بلندی صدا بیانگر ویژگی شخصیتی فرد نیست.
کم گوی و...
بعضی آدمها عرض عمرشان بیشتر از طول عمرشان است! نخیر! اشتباه لپی نیست. اشتباه تایپی هم نیست. اشتباه چاپی هم به هکذا یعنی به همچنین... نمی باشد. درست فرموده ایم. یکی از این آدمها آقای رییس بود! که دیگر بین ما نیست. قطره ای بود و دریا شد. موجی بود و برپا شد. تیری بود و رها شد. هر کجا هست خدایا بیامرزش. آن شادروان در مدتی که بنده در خدمتش بودم حرفهایی میزد که معلوم بود برای خودش مخی بود. می گفت: مش غلام فکر نکن انسان فقط با سخن گفتن می تواند اظهار وجود کند، خیر. من هم می پرسیدم: پس با چه چیز دیگر می تواند اظهار وجود کند؟! می گفت: با سکوت کردن! بنده کم سواد هم با تعجب می پرسیدم که: مگر با سکوت هم می شود خودی نشان داد؟ می گفت: آری که می شود! حضرت امام صادق (ع) می فرماید: «سکوت کلید هرگونه راحتی و آسایش دنیا و آخرت است».
پرسیدم که منظور آن بزرگوار از این گفته چیست؟ ایشان گفت: منظور آن حضرت این است که سکوت تمرینی است برای مهار کردن زبان خویش و جز در مواقع ضروری سخن نگفتن و گفتن سخنان مفید و سودمند برای دیگران. اگر همین چند مورد را بتوانیم رعایت کنیم راحتی و آسایش این دنیا و آخرت را بدست می آوریم. سکوت کردن به معنای این نیست که در طول روز همه اش ساکت باشی و حرفی نزنی. خیر! یعنی زبانت را در اختیار خودت داشته باشی. مثل فرمان اتومبیل. مهار زبان باعث می شود انسان از غیبت کردن که از زشت ترین اعمال است پرهیز کند. به کسی تهمت ناروا و بی جهت نزند. باعث ریختن آبروی دیگران نشود. از دیگر مزایای سکوت جلوگیری زبان از ناسزا گفتن است. وقتی می گویم بعضی آدمها عرض عمرشان بیش از طول عمرشان است پر بیراه نگفته ام. یکیش همین رییس هنوز ناپیدای ما است. می گفت: بعضی کلمات با نیت پلید و زشت همراه است. این کلمات ارتباطات مهر گونه را تخریب می کند و کینه و دشمنی بوجود می آورد. بعضی کارشناسان زبان می گویند کلمات بر دو نوع است. یا مثبت یا منفی و برای برقراری ارتباط خوب و قشنگ و سالم با دیگران باید از کلمات مثبت استفاده کرد. البته بکار بردن کلمات مثبت یا منفی بستگی به هدف و منظور ما هم دارد، مثلاً نمی شود با دشمنت که قصد جان تو را کرده است با کلمات مثبت حرف بزنی زیرا او کمر به نابودی تو بسته است. حافظ شیرازی هم چه خوب فرموده است:
آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است با دوستان مروت با دشمنان مدارا
و این تنها با مهار زبان حاصل می شود.
زبان اگر به درستی از آن استفاده شود از بزرگترین نعمتهای پروردگار است و برای رشد و شکوفایی انسان بکار می رود. اما اگر به درستی از آن استفاده نشود موجب بلا و زحمت شخص گوینده و دیگران خواهد شد. آقای رییس همیشه می گفت که اگر ما اختیار زبانمان را نداشته باشیم دچار غیبت گویی می شویم که از بزرگترین گناهان است و یا اینکه بی جهت به دیگران تهمتهای ناروا میزنیم که این هم از اعمال ناپسندیده است. گاهی مواقع به علت مهار نکردن زبان گرفتار ناسزا گویی به دیگران میشویم و بدین ترتیب نه تنها دوستان خود را از دست خواهیم داد، بلکه بر دشمنان خود می افزاییم.
سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری شیراز از مطالب مربوط به آموزش شهروندی ازتاریخ 1/3/89 لغایت 1/5/89 سؤالاتی طرح و در همین روزنامه درج می گردد. ضمناً به سه نفر از نفرات برتر شرکت کننده در مسابقه جوایزی اهدا خواهد شد.