الگوپذیری یا نصیحت­پذیری!

مادری که فرزند خود را نزد پیامبر اسلام آورد تا به او سفارش کند زیاد خرما نخورد، پیامبر (ص) خطاب به آن زن فرمود: «من هم­اکنون در حال خرما خوردنم گفته من تأثیر ندارد، برو وقت دیگر بیا...»
آنچه در واقع از طریق پیامبران الهی در میان امت­ها و جوامع مختلف تأثیرگذار بوده بیشتر الگوپذیری و نمود شخصیتی یا عملکرد آنها بوده است تا نصایح و پند و اندرزها!
به همین دلیل است که خداوند در قرآن خطاب به ریاکاران فرموده: «اَتأمرون الناس بالبر و تنسون انفسکم» [آیا مردم را امر به نیکی می­کنید و خود فراموش کرده­اید؟]
و نیز در آیه دیگری اشاره به همین موضوع دارد که: «لم تقولوا ما لایفعلون» [نگویید سخنانی که به آن عمل نمی­کنید!]
این مقدمه را از آن رو متذکر شدم که بگویم جامعه ما بیشتر مخاطب سخنان و شعارها بوده است تا الگوپذیری. هرچند طی قرن­ها ما مسلمانان و به ویژه شیعیان تحت تأثیر الگوهایی چون پیامبر گرامی اسلام و ائمه معصومین سلام­الله علیها بوده­ایم، لیکن توقع مردم بعد از پیروزی انقلاب اسلامی از مسئولین کشور این است که بیشتر الگو باشند تا ناصح، خوشبختانه از این که در جمع مردم مسلمان ایران و جهان برای جمعیت بسیاری امام راحل و مقام معظم رهبری الگوی مذهبی هستند شکی نیست، اما کمتر شاهدیم که نسبت حداکثری مدیران، الگو شدن و الگوپذیری را رعایت کرده باشند!
وقتی سخنی خطاب به مردم گفته می­شود که به آن عمل نمی­شود و یا این که عقلاً قابل پذیرش نیست، آن شخص هر که باشد الگو نمی­شود مگر برای کسانی که به همان وضع و نسبت از وی تبعیت می­کنند. به عنوان مثال فلان وزیر یا مدیرکل اگر آمار غلط داد یا دروغ گفت یا مطالبی را به شیوه تبلیغاتی بر زبان آورد که مردم عقلاً و شرعاً در پذیرش آن دچار وهم و اشتباه و یا تردید می­شوند، بی­شک معاونان و در سلسله مراتب اداری بقیه هم به همین وضع آن گفتار و اعمال را تکرار می­کنند، اما اسوه حسنه نیستند و مردم مگر در عدم رعایت مقررات و قوانین الگوپذیر نخواهند شد!
باز هم مثالی از قرآن کریم می­آورم: خداوند خطاب به پیامبر (ص) می­فرماید «پیامبر را برای شما سرمشق نیکو قرار دادیم»
فلسفه ولایت فقیه و اصولاً ولایت و تولی و تبری هم صرفاً الگوپذیری است. بدین معنی که چون خداوند «الله» الگوی حسنه در نظام­مندی آفرینش و همه مطلق حسنات و نیکی­هاست الگوست و چون پیامبر (ص) از خداوند تبعیت می­کند «الگوست» و نیز چون اولی­الامر از خدا و پیامبر (ص) تبعیت می­کند او هم الگوست یعنی همان اسوه حسنه!
حال سؤال اینجاست که اگر مدرسه و دانشگاه، حوزه و مسجد و تکایا، همه و همه خوب کار کرده باشند که الگو شده باشند ما نباید شاهد بسیاری از گناهان، جرایم و خلاف­ها باشیم!
نتیجه این که به اندازه کافی شعار داده­ایم، نصیحت کرده­ایم، سفارش و توصیه و بخشنامه هم انجام شده اینک زمان عمل به گفته­هاست، زمان رفتن به سوی پرهیز از دروغ و ریاکاری است، در ساختار سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ما نیاز به پاکسازی داریم.
پاکسازی شبیه به سال 57-58 با این تفاوت که می­باید کلاً از طرف افرادی انجام شود که خود آلوده به مسایل مالی، سیاسی و اخلاقی نباشند!
آنچه امروز جامعه ما از آن رنج می­برد و دچار خسران و خسارت شده دروغ و ریاکاری است!
دروغ مادر تمام انحرافات و بدی­هاست و دروازه ورود به خلافکاری و جرایم است!
فلسفه وجودی نماز و نیایش به درگاه الهی باز داشتن از فحشاء و منکر است.
«ان الصلوه تنهی عن الفحشاء والمنکر» [به راستی که نماز «انسان» را از فحشاء و منکرات باز می­دارد!]
اگر جز این باشد، نماز بی­حاصل و بی­نتیجه می­شود!
نمازخوان­ها و روزه­دارانی می­توانند در جامعه تأثیرگذار باشند و در تعاملات اجتماعی شاخص که الگو شده باشند! الگوی تقوی و پرهیزگاری و صداقت و پاکدامنی!
شاید بی­مناسبت نبوده که در قرن­ها پیش شاعری پارسی­گوی از سلک شاعران نخستین سروده است:
«گر آنها که می­گفتمی کردمی
نکو سیرت و پارسا بودمی...»
و یا شاعر معروف دیگری اشارتی ظریف و شفاف دارد که: «دو صد گفته چون نیم کردار نیست»
سعدی علیه­الرحمه نیز به نیکی از الگوپذیری و الگو شدن عالمان عامل یاد کرده است:
«...باری درخت علم ندارد به جز عمل
با علم اگر عمل نکنی شاخ بی­بری
از صد یکی به جای نیاورده شرط علم
وز حب جاه در طلب علم دیگری
مردان به سعی و رنج به جایی رسیده­اند
تو بی­هنر کجا رسی از نفس­پروری
علم آدمیت است و جوانمردی و ادب
ور نه ددی به صورت انسان مصوری»
و نیز سنایی هم اشارتی ظریف دارد:
ادامه در ستون روبه رو