مسجد و نماز!
پرستش یک نیاز فطری است و انسان ذاتاً خداجوست! چرا که به واقع انسان اراده آزاد را از خدا وام گرفته است و هیچ موجودی حتی فرشتگان از چنین امتیازی برخوردار نیستند!
اراده آزاد آدمی تابعی از متغیر احساس و عقلانیت است!
احساس خداجویی و خداخوانی گاه ارادی و گاه غیرارادی است. وقتی انسان دچار مصیبت و یا بلایایی می­شود که قادر به حل آن نیست، به صورت غیرارادی تکیه­گاهی جز خدا نمی­جوید و وقتی آدمی در برابر قانونمندی آفرینش و زیبایی­های آن مبدأ و فعالی را غیرقابل اجتناب می­بیند، آنگاه خداجویی و خداشناسی­اش به فعلیت می­رسد!
کانت فیلسوف آلمانی گفته است: «آسمان پرستاره­ای که بالای سر من است و نظمی که بر آنها حاکم است نشانه وجود نیرویی مافوق همه نیروهاست و آن جز خدا نیست!»
سعدی خودمان هم از آن بالاتر و فهیم­تر سخن رانده و نیکو سروده است:
«آفرینش همه تنبیه خداوند دل است
دل ندارد که ندارد به خداوند اقرار
این همه نقش عجب بر در و دیوار وجود
هر که فکرت نکند، نقش بود بر دیوار»
باباطاهر هم با زبان خود به این فهم رسید که بسراید:
«به دریا بنگرم دریا ته بینم
به صحرا بنگرم صحرا ته بینم
به هر جا بنگرم، کوه و در و دشت
نشان از قامت رعنا ته بینم»
آری همین است حقیقت که جز او نیست، حقیقتی پنهان و آشکار، پنهان برای کسانی که هدف زندگی خود را گم کرده و راه را بیراهه رفته­اند و آشکار برای آنان که عقل و ایمان چراغ و مایه­سوزشان است! آری ایمان همان مایه­ای که در چراغ نورافشانی می­کند و آن را جز با احساس پاک و عقلانیت تجربه یافته، نتوان به دست آورد!
این مقدمه را از آن آوردم تا نخست از مبدأ و سرچشمه حیات ذکری کرده باشم زیرا بدون آن به قول باباطاهر کُنشت و کعبه و بتخانه و دیر، سرایی خالی از دلبر خواهد بود!
و اما بعد!
هم­اکنون در ایران اسلامی هزاران مسجد با طرح و نماهای متفاوت و در اقصی نقاط کشور سمبل مسلمانی و فریاد الله­اکبرند!
مسجد و محراب از آنرو قرینه یکدیگرند و به هر مسجدی محرابی است که انسان مؤمن و پرستشگر در برابر تجاوز کفار و بیگانگان پیوسته هوشیار و آماده جهاد بوده است!
محراب بر وزن مفعال اسم مکان است و به معنای جایگاه حرب «جنگ» این جنگ می­تواند هم جنگ با شیطان تلقی شود و هم جنگ با متجاوزان و کفار!
زیرا انسان نمازخوان با خدا در صلح و با دشمن خدا در جنگ است!
فلسفه نماز و روزه جز این نیست که انسان نمازگزار بدین­وسیله از شر و بدی­ها دور و به خوبی و حسنات بپیوندد!
همانا که بارها و بارها شنیده و خوانده­ایم که «ان الصلوه تنهی عن الفحشاء والمنکر» [همانا نماز انسان را از فحشاء و منکرات بازمی­دارد]
انسان نمازگزار گذشته از رعایت بهداشت و پاکی بدن به پاکی روح و سلامت نفس هم موظف و مقید شده است!
کسی که نماز می­خواند، همه بندگان خدا را جزیی از مخلوقات و آفرینش خداوندی دانسته در شادی آنها شاد و در سوگ آنها سوگوار است. زیر به قول سعدی:
«بنی آدم اعضای یکدیگرند
که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی­غمی
نشاید که نامت نهند آدمی...»
این سخن سعدی برداشتی از آیه شریفه: «انا خلقناکم من ذکرا و انثی و جعلناکم شعوباً و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عندالله اتقیکم»
[به راستی که شما را از جنس نر و ماده آفریدیم و قرار دادیم شما را به صورت دسته­جات و قبایل از برای آن که با یکدیگر حشر و نشر کنید، به راستی که عزیزترین شما نزد پروردگار پرهیزگارترین شماست]
شاعری دیگر هم بدین موضوع توجهی خاص داشته است:
«آدمیان شاخه و برگ همند
کاین همه از یک تنه آدمند
هر که تنی کشت نه شاخی فکند
بلکه درخت بشر از بیخ کند...»
به هر حال غرض از بیان اجمالی اهمیت نوعدوستی و اخلاص در عمل آن است که جز از طریق تقرب به خدا و توسل به خوبان و صالحان که همان پیامبران و ائمه معصومین (س) باشند حاصل نخواهد شد!
و نماز و دعا کلید ورود و وسیله توسل است که اگر چنین نباشد به جوی نیارزد!
مولوی در این باره گفته است:
«اگر نه روی دل اندر برابرت دارم
من این نماز حساب نماز نشمارم
مرا غرض ز نماز آن بود که پنهانی
حدیث درد فراق تو با تو بگذارم
وگرنه این چه نمازی بود که من بی تو
نشسته روی به محراب و دل به بازارم
از این نماز ریایی چنان خجل شده ام
که در برابر رویت نظر نمی آرم»
ادامه در ستون روبه رو
ادامه از ستون روبه رو
آری نماز و دعا وقتی پذیرفته می­شوند که آثار و نتایج آنها در اعمال، گفتار و پندار انسان نمازگزار تأثیر کرده باشد، در واقع نماز وسیله تعامل با خداست و انسان در این تعاملات چیزی می­دهد و چیزی می­گیرد! آنچه آدمی به خدا می­دهد باور و اخلاص است و آنچه می­گیرد حلاوت امنیت خاطر و آرامش درون است!
اعتماد به نفس و سعه صدر گل­غنچه­های بوستان نمازند و حریت و آزادگی محصول پاک و نتیجه آن...
بر این اساس مسجد که سجده­گاه هست و پیشانی که بر آن ساییده می­شود می­باید پاک و پاکیزه باشد!
چه نیکو می­بود اگر همه نمازگزاران بعد از وضو پاهای خود را شسته و بدون جوراب وارد حریم مساجد و مسجدگاه می­شدند!
چه نیکو می­بود اگر مسجد وسیله­ای برای آرامش خاطر و توجه به خدا می­بود!
چه زیبا می­بود اگر مؤمنین با لباس­های سفید عطرآگین، یکدست و متحد کنار یکدیگر به صف می­ایستادند و اعتصام بحبل­الله را در دستور کار می­داشتند!
و اگر راست می­بود شاعری فهم نمی­کرد «حمله کاشی مسجد به نماز...»
و چه خداپسندانه بود اگر لباس ریا بر تن حتی یک نمازگزار نمی­بود و او صادقانه با خود و خدایش معامله می­کرد!
و چه پسندیده می­بود اگر مدام این شعر را به یاد می­آوردیم که:
طواف کعبه دل کن اگر دلی داری
دل است کعبه معنی تو گل چه پنداری
طواف کعبه دنیا حقت از آن فرمود
که تا به واسطه آن دلی به دست آری!
بلی! مساجد بسیار و گلدسته­ها بلند و بلندتر می­شوند. صدای اذان به هر زمان مناسب دلنواز و شنیدنی است، اما چه میزان از این نمازها پذیرفته می­شوند جای بحث فراوان دارد که در این کوتاه نوشتار نمی­گنجد!
«شرح آن هجران و این خون جگر
این زمان بگذار تا وقتی دگر...»
والسلام