دریاچه ارومیه؛ در حال خشك شدن

ایسنا: گوهر بي‌بديل و با نمك ايران و بزرگترين پهنه آبي داخلي ايران، دومين درياچه شور جهان با خيلي از اوصاف جهاني ديگرش همچنان در انتظار تپش زندگي در شريان‌هاي آبريزش و از شماره نيفتادن نفس‌هايش چشم‌هاي گريان ولي خشكش را به انتظار تفكرات و كردارهاي ما انسان‌ها دوخته است تا شايد شوري دل شوره‌اش براي خوابي ابدي و خزنده به كابوسي خيالي تبديل شود.
به بهانه كارگاه و جلساتي كه با حضور نمايندگان سازمان يونسكو در استان آذربايجان‌غربي براي احياء و بررسي وضعيت درياچه اروميه برپا شد با بيان نظر مسوولان و كارشناسان به بررسي ابعاد ديگر اين موضوع پرداخته شده است.
ميزان نمک آب درياچه اروميه حالت فوق اشباع دارد
احساني، رييس پژوهشکده آرتميا و جانوران آبزي دانشگاه اروميه معتقد است: برگزاري چنين جلسات و همايش‌هايي براي مديريت وضعيت درياچه اروميه از واجبات است، چرا که باعث تمرکز متخصصان و نگرش تخصصي و جامع و همه جانبه به موضوع خواهد بود ولي بايد خروجي آن مشخص و معين و راهکارهاي کاربردي کردن آن نيز در آن پيش‌بيني شود، وگرنه تبديل به مجلسي صرفا جهت گراميداشت و ترحم به درياچه اروميه خواهد بود.
عضو هيات علمي دانشگاه اروميه عنوان كرد: با نگرش به وجوه مختلف موضوع، خروجي‌هايي کارساز و مفيد براي درياچه اروميه حاصل خواهد شد.
احساني گفت: بودجه‌هاي ويژه‌اي از سوي مجامع علمي بين المللي
براي حفاظت از محيط زيست وجود دارد که بايد سازمان محيط زيست در بعد اجرايي کار، پيگير اين موضوع باشد. همچنين با استفاده از حمايت‌های فکري و علمي مراکز دانشگاهي کشور و ايده‌هاي کاربردي و تخصصي و مطالعاتي که از آنها مي‌گيرد به مديريت و پياده كردن آنها بپردازد.
اين استاد دانشگاه با اشاره به اينکه همه به موضوع درياچه اروميه حساسيت دارند، خاطرنشان كرد: اين حساسيت‌ها بايد منجر به عمل و خروجي و ايده کاربردي و پايدار براي احياء درياچه اروميه شود، در غير اين صورت کارکردي عکس خواهد داشت.
رييس پژوهشکده آرتميا و جانوران آبزي دانشگاه اروميه اظهار داشت: اقدامات صورت گرفته کافي نبوده و نياز به کارهاي اجرايي زيادي وجود دارد.
وي ادامه داد: اين مشکل مختص استان نبوده و بايد تمامي متوليان امر از همه دستگاه‌هاي مرتبط به صورت منسجم و نظام‌مند از استان‌هاي همجوار اين دغدغه را داشته باشند، چرا که اثرات منفي آینده آن گريبانگير همه خواهد بود.
احساني، ميزان غلظت نمک درياچه اروميه را بيش از حد ذکر و خاطرنشان كرد: ميزان نمک آب درياچه اروميه حالت فوق اشباع دارد و 340 گرم نمک در ليتر است.
وي ادامه داد: اين ميزان تنها جاندار درياچه اروميه را با مشکلات زيادي مواجه کرده است، ولي بارور کردن ابرها و انتقال آب به درياچه اروميه در حد يک ايده است؛ نياز به يک مجموعه قوي و مديريتي است تا در سطح عالي اين مسايل را هماهنگ، مديريت و اجرا كنيم.
این عضو هيات علمي دانشگاه اروميه با اشاره به اينکه اقدامات صورت گرفته راضي کننده نبوده و کار ملموس علمي و عملي را که اطلاع‌رساني شود نديده‌ايم، خاطرنشان كرد: مهمترين کار، مشخص کردن يک مجموعه قوي و تخصصي علمي، اجرايي و مديريتي و برگزاري جلساتي به صورت دائمي و مستمر است، تا در کنار هم و به صورت منسجم و نظام‌مند با يک مديريت واحد به صورت جهادي و علمي اين نگين جهاني را شفاف‌تر، درخشان‌تر و پر رمق‌تر از هميشه سازند.
تبديل درياچه‌ اروميه به 3 درياچه‌ كوچك طي ساليان
جباري، مدير شوراي پژوهش اداره‌كل محيط زيست استان آذربايجان‌غربي نيز با بيان اينكه معضل درياچه اروميه در كوتاه مدت
جبران پذير نيست، گفت: درياچه‌ اروميه با اين روند به‌طور مطلق خشك نخواهد شد، بلكه تبديل به سه درياچه‌ كوچك خواهد شد.
وي با اشاره به كاهش سطح آب درياچه‌ اروميه به عنوان بحران ملي و بين‌المللي در منطقه، عنوان كرد: تغييرات آب و هوایی به ویژه
بارش كم و خشكسالي، افزايش جمعيت كه منجر به تبديل اراضي آبي به ديمي شده، ساخت سد و صنعت آب شرب از جمله عوامل خشكي اين پارك ملي است.
مدير شوراي پژوهش اداره‌ كل محيط زيست استان آذربايجان‌غربي، بروز خشكسالي دوره‌اي در كشور را از جمله مهمترين عوامل تاثير گذار در كاهش سطح آب درياچه‌ اروميه عنوان كرد و افزود: در زمان گذشته آب ورودي به درياچه‌ اروميه با ميزان تبخير آن يكسان بوده و اين مهم تاثيري بر خشكي درياچه اروميه نداشته است.
جباري ادامه داد: امروز ميزان آب ورودي به درياچه با ميزان آب تبخيري يكسان نبوده و اين امر منجر به كاهش آب اين درياچه‌ شده‌است.
وي گفت: سطح آب درياچه اروميه در مقايسه با 14 سال گذشته 5/6 متر کاهش يافته است.
وي، ميزان آب موجود در درياچه‌ اروميه را در حدود 10 ميليارد متر مكعب عنوان كرد و افزود: اين اندازه‌گيري با استفاده از عكس‌هاي ماهواره‌اي و بررسي‌هاي ميداني صورت گرفته است.
وي گفت: با کاهش آب درياچه اروميه در حال حاضر 200 تا 250 هزار هکتار از زمين‌هاي اطراف درياچه اروميه به شوره‌زار تبديل شده است.
جباري در خصوص راهكارهاي مقابله با بحران آب درياچه‌ اروميه، گفت: بارور كردن ابرها، بهبود الگوي کشت و مديريت يكپارچه در مباحث كشاورزي ميان استان‌هاي كردستان، آذربايجان‌غربي و شرقي، اجراي طرح ملي حفاظت از تالاب‌هاي ايران كه سند آن به امضاء رسيده است و انتقال آب از حوزه هاي اطراف از جمله راهكارهاي مقابله با اين تهديد است.
ارتفاع آب درياچه اروميه 20 سانتيمتر كاهش يافته است
ناصرآق، عضو هيات علمي دانشگاه اروميه و استاد گروه بيولوژي و تکثير و پرورش پژوهشكده آرتميا، با بيان اينكه ارتفاع آب درياچه اروميه در سال گذشته به اندازه 6/1271 متر از سطح دريا بوده است، گفت: ارتفاع آب درياچه اروميه به ميزان مشابه سال گذشته 20 سانتيمتر كاهش يافته است.
اين کارشناس متخصص زيست محيطي، اظهار كرد: وجود كريستال‌هاي نمك روي سطح آب بيانگر رسوب نمك هستند. افزايش غلظت نمك آب درياچه اروميه در نهايت منتج به كاهش سطح ارتفاع آب درياچه خواهد شد.
این عضو هيات علمي دانشگاه اروميه در ادامه بيان كرد: با كاهش آب درياچه اروميه با اين روند، بيش از سه سال طول نخواهد كشيد كه درياچه‌اي با اين نام از بين خواهد رفت و اين درحالي است كه قبلا گفته مي‌شد درياچه‌ اروميه 6 تا 7 سال طول مي‌كشد تا خشک شود.
استاد گروه بيولوژي و تکثير و پرورش پژوهشكده آرتميا، برگزاري كارگاه‌هاي تخصصي و آموزشي بين‌المللي را با دعوت از استادان و كارشناسان متخصص در اين حوزه و افراد برجسته مقبول و مفيد عنوان كرد و افزود: با برگزاري اين قبيل كارگاه‌ها مي‌توان گامي بسوي بهبود و احياي درياچه اروميه برداشت.
وي، حمايت‌هاي مالي سازمان‌ ملل متحد، تسهيلات محيط زيست جهاني( Gef) و اداره كل محيط زيست استان‌هاي آذربايجان‌شرقي و غربي را در راستاي بهبود بحران درياچه اروميه مفيد و ارزشمند دانست و گفت: سازمان‌ محیط زیست جهانی يك و نيم ميليارد دلار از بودجه خود را براي احياي درياچه اروميه اختصاص داده‌است.
این عضو هيات علمي دانشگاه اروميه با اشاره به اينکه تاكنون كار عملي در خور شان جهت احياء درياچه اروميه صورت نگرفته است، گفت: اميد است اين بحران ملي و منطقه‌اي بزودي، حل و درياچه اروميه احياء و منشا توليد انرژي، حيات و سرزندگي براي جامعه و گردشگران شود.
استاد گروه بيولوژي و تکثير و پرورش پژوهشكده آرتميا، تشكيل گروه علمي با حضور كارشناسان متخصص داخلي و خارجي را در حل اين معضل، مفيد عنوان كرد و افزود: اين گروه علمي با مطالعه شش ماهه ديدگاه‌ها و نگرش‌هاي متفاوت و مختلف در زمينه‌ مشكلات درياچه‌ اروميه مي‌تواند پس از اتمام مطالعات با ارايه راه‌حل‌هاي مفيد گامي به سوي حل اين مساله بردارد.
آق، بهبود بازده آبياري كشاورزي و جلوگيري از حفر چاه‌هاي غير مجاز، بارور كردن ابرها و جمع‌آوري نمك‌هاي اطراف درياچه اروميه را از جمله راهكارهاي حل اين مشكل عنوان كرد و افزود: تاكنون مطالعه‌اي دقيق و علمي در اين مورد صورت نگرفته است.
وي گفت: بهبود بازده آبياري كشاورزي در گام اول به دليل صرف بيش ‌از حد آب در مصارف آبياري زمين‌هاي كشاورزي و جلوگيري از ورود آب رودخانه‌ها به درياچه اروميه و جمع‌آوري نمك‌هاي اطراف آب درياچه اروميه كه مي‌تواند بزرگترين كاركرد را در زمينه احياء درياچه داشته باشد، از جمله مهمترين راه حل‌ها است.
زيرساخت‌هاي درياچه‌ اروميه متناسب با گردشگران نيست
يكي از گردشگران درياچه اروميه معتقد است: لجن درياچه اروميه طلاي سياهي است كه ارزش آن را نمي‌دانيم و مسوولان گردشگري استان براي گردشگران و استفاده از اين ظرفيت‌ و نعمت خدادادي بايد بستر و ابزارهاي بسيار وسيعتري فراهم كنند.
اين گردشگر كه خود را گردشگری حرفه‌اي معرفي مي‌كرد، ادامه داد: امكانات گردشگری اين درياچه در حد زير صفر بوده است.
 امروزه بحث زیست بوم گردی و گردشگری پزشكي موضوعاتي هستند كه كشورها درصدد خلق اين ظرفيت هستند در حالي‌كه استان آذربايجان غربي با اين‌چنين ثروت عظيم خدادادي و طبيعي مهجور و مغفول مانده است.
وي با اشاره به خشك شدن درياچه اروميه، گفت: وقتي كه آب نيمه‌جان كم‌عمق درياچه در زير پاي گردشگران و فاصله بسيار زياد تا آبي با عمق حداقل يك متر را با اينچنين وضعي مشاهده مي‌كنيم انگار آخرين نفس‌هاي درياچه را زير پايت حس مي‌كني و اين امر براي من به عنوان يك ايراني بسيار غم‌انگيز است؛ دلم مي خواهد تا با باران اشک‌هاي چشمانم به خاطر اين تمناي بيهوده درياچه او را سيراب و پرآب سازد.
وي اظهار اميدواري كرد تا در دوره‌هاي بعدي سفر شاهد امكانات بيشتر و بالا رفتن آب درياچه براي تسهيل در گردش و بازديد از اين درياچه ملي باشد.
كريمي، مديرعامل آب  منطقه‌اي آذربايجان‌غربي نيز درباره وضعيت درياچه اروميه توضيح داد: آب درياچه اروميه در سال‌جاري نسبت به مدت مشابه سال گذشته 12 سانتيمتر كاهش داشته كه يكي از دلايل آن افزايش بي‌سابقه دما در تابستان امسال بوده است.
تاثير بسزاي اقليم خاص آب و هوايي استان در جذب گردشگر درياچه اروميه
مطلبي فر، مديركل هواشناسي استان آذربايجان‌غربي نيز در اين‌خصوص گفت: نقش اقليم‌هاي خاص هوايي در بحث گردشگر انكارناپذير است.
وي ادامه داد: درصد گردشگران درياچه اروميه نيز بر اساس اقليم خاص آب و هوايي استان و زيباهاي منحصر به فرد خود درياچه مي‌تواند در حد و اندازه‌هاي بين المللي باشد.
مطلبي فر با اشاره به افزايش 25 درصدي بارندگي‌ها در سال زراعي جاري نسبت به سال گذشته، گفت: با وجود اين افزايش، علت كاهش آب درياچه به خاطر اين است كه آب باران به درياچه نرسيده و در مسير آب ريز ها و رودخانه‌ها به شكل ديگري مورد بهره برداري قرار گرفته است.
وي، استفاده بي رويه از منابع زير زميني سدهاي احداث شده بر رودخانه‌ها و كمبود بارندگي را از عوامل مهم كم شدن آب درياجه ذكر كرد و افزود: گرم شدن هوا و تبخير يكي از عوامل مهم اين عارضه است.
مديركل هواشناسي استان آذربايجان‌غربي در تشريح عوامل مهم بر افزايش آب درياچه، بيان كرد: بارندگي مطمئنا در افزايش آب درياچه تاثير گذار است ولي كافي نيست.
مطلبي فر با اشاره به اينكه بحران درياچه اروميه يك بحران ملي محسوب مي‌شود، خاطرنشان كرد: امضاي 220 نماينده در سطح كشور نشان از حساسيت ملي موضوع دارد. اين اداره كل آمادگي در اختيار قرار دادن تحقيقات كاربردي را به مديريت ارشد استان داراست.
وي با اشاره به اينكه حل سريع اين موضوع نياز به مديريت منطقي و علمي و همه جانبه و عزم ملي دارد، خاطرنشان كرد: پايه هر عمل، كار تحقيقاتي است؛ اين اداره كل با طراحي و تعريف سمينارها و كارگاه‌هايي علمي، هر دوماه يك بار با استفاده از كارشناسان و پژوهشگران دانشگاهي و رويكردي تخصصي و مطالعاتي و در خصوص محيط زيست و درياچه اروميه سعي در ايفاي رسالت خود در اين خصوص دارد.
در اين مورد ميزگردي تخصصي در مورد پديده‌هاي جوي مخرب براي درياچه اروميه برگزار شده است كه نتايج آن به مسوولان مربوطه انعكاس داده خواهد شد.
مطلبي فر با اشاره به ايده بارورشدن ابرها براي حل كم آبي درياچه اروميه، اظهار داشت: نياز اوليه اين موضوع مطالعات و اطلاعات اوليه هواشناسي و تمركز علمي در خصوص موضوع است و در حال حاضر نمي‌توان در مورد تاثيرات اين موضوع بدون مطالعه دقيق و بررسي علمي اظهار نظر كرد.
وي، نوع بارش‌ها را در ميزان اثرگذاري بر ميزان افزايش آب درياچه اروميه بي تاثير ذكر كرد.
با توجه به اهميت و جايگاهي كه احياء و مديريت وضعيت درياچه اروميه دارد، ضروري است تا با رويكرد علمي و تخصصي، سياستگذاري‌ها و برنامه‌ريزي‌ها، هدف‌گذاري شود و لزوم تشكيل كارگروه‌هاي تخصصي‌تر و جامع‌تر از بعد علمي و اجرايي در سطح استان‌هاي همجوار با حضور پررنگ پژوهشكده‌ها، دانشگاه‌ها، پژوهشگران و نگرش چند وجهي به موضوع درياچه اروميه از ابعاد مختلف گردشگری و زيست‌محيطي را نشان دهد.