تأثير روزه بر سلامت روان
روانشناسان معتقدند که روزه براي سلامت روان مفيد است و موجب افزايش خودباوري و اعتماد به نفس ميشود و توان و مقاومت افراد را در برابر مشکلات و ناملايمات زندگي بيشتر ميکند. اما پيش از آغاز ماه رمضان، در کنار کسب آمادگيهاي جسمي لازم، بايد براي آمادگيهاي رواني هم برنامهريزي کنيم. از محمدرضا خدايي، روان پزشک و عضو هيات علمي دانشکده علوم بهزيستي و توانبخشي، راهنماييهايي در همين زمينه خواستهايم که می خوانید:
چگونه ميتوانيم از نظر رواني، آمادگي ورود به ماه مبارک رمضان را پيدا کنيم؟
ما نخست بايد اين نکته را بررسي کنيم که چگونه يک نيت، انگيزه و در نتيجه، يک عمل متناسب با آن شکل ميگيرد. براي انجام گرفتن هر عملي لازم است که فرد انگيزه لازم براي آن را داشته باشد. دارا بودن انگيزه هم به ديدگاه هر فرد و روشن شدن علت انجام دادن عمل توسط او بستگي دارد، پس بايد انگيزه و علت مشخص باشند تا اراده و پذيرش عمل صورت گيرد. براي عملي مثل روزه هم اين موضوع صدق ميکند؛ يعني شما نخست بايد ديدگاه خود نسبت به روزه گرفتن و علت انجام دادن اين عمل را به خوبي شناخته و بعد آن را به راحتي بپذيريد. شما ممکن است تصميم داشته باشيد که روزه بگيريد تا به سلامت جسم خود کمک کنيد؛ يا اينکه روزه را تسکيندهنده روح و روان خود بدانيد و احساس کنيد با پيروي کردن از فرمان آفريدگارتان و کسب رضايت او به آرامش وصفناپذيري ميرسيد، چون خيلي وقتها بعضي از کارها فقط نتيجه مادي و جسماني ندارند. بعد از اينکه شما انگيزه و علت درستي را براي انجام دادن عمل روزه پيدا کرديد، آنگاه ميتوانيد با ميل و اشتياق به سمت اين عمل الهي پيش برويد. اما نکته مهم اينجاست که اگر شما نتوانيد انگيزه و علت خوبي براي انجام اين فريضه الهي پيدا کنيد، آن وقت است که روزه گرفتن براي شما تبديل به امري اجباري و از سر ناچاري و همراه با زجر ميشود، پس جستجوي علتها را فراموش نکنيد.
از نتايج رواني روزه گرفتن برايمان بگوييد. آيا ممکن است دانستن اين نتايج به تقويت انگيزههاي روزهداران منجر شود؟
حتما همينطور است. ما در کنار علتها، بايد فوايد کاري را هم که انجام ميدهيم، بدانيم. افراد بايد بدانند که هر چند روزه باعث گرسنگي، تشنگي يا به هم خوردن نظم خواب در طول روز ميگردد، اما مشکلات ذکر شده در برابر آثار رواني مطلوبي که روزه در فرد به جاي ميگذارد، هيچ است. يک ماه روزه گرفتن سبب بالا رفتن روحيه فرد ميشود، مقاومت او را در برابر مشکلات بالا ميبرد و با افزايش ساز و کار انطباقي فرد موجب ميشود که اعتماد به نفس او افزايش پيدا کند، زيرا وقتي فردي ميتواند يک ماه روش جديد و متنوعي از زندگي را تجربه کند، حتما ميتواند بعدها در برابر مشکلات و فشارهاي زندگي مقاومت کند. روزه گرفتن باعث ميشود که فرد به تواناييهاي ذاتي خود پي ببرد و حس «خواستن، توانستن است» را در خود بارورتر کند. در نتيجه روزه گرفتن دفاع رواني افراد در برابر مشکلات بيشتر ميشود و در نتيجه آن تحملپذيري افراد افزايش
مييابد.
آيا بهم خوردن نظم خواب يا تغذيه موجب تحريکپذيري نميشود؟
خب، اين يک حقيقت کتمانناپذير است که روزه گرفتن در کنار همه خوبيهايش، رنجهايي را در پي دارد. اختلال در خواب يا تغذيه باعث ميشود که فرد از نظر رواني تحريکپذير و زودرنج شود و واکنش سريعي نسبت به کارها از خود نشان دهد و هرچه زمان بيشتر ميگذرد و به ساعات افطار نزديکتر ميشود، افراد توجه و تمرکز خود را بيشتر از دست ميدهند و گرسنگي و تشنگي باعث خستگي، ضعف و کجخلقي آنها ميشود. همه اينها درست؛ اما کسي که هدفي والا را در پي ميگيرد، به سادگي و با يک برنامهريزي جامع ميتواند هدفش را دنبال کند. بهتر است در اين جا مثالي برايتان بياورم:شايد باران بهاري سبب آبگرفتگي معابر و کمي ترافيک شود ولي هيچکس از آن بدش نميآيد، زيرا همه به خوبي ميدانند که نتيجه اين باران، آباداني، سبزي و رهايي از قحطي است. روزه هم مثل باران بهاري ميماند و اگر براي رسيدن به برکات اين ماه برنامهريزي خوبي داشته باشيم، ميتوانيم به آباداني روحمان کمک کنيم.
* روانشناس
منبع: راسخون
نصیحت های رمضانی
1 - بکوش تا این ماه نقطه عطفی برای محاسبه نفس و تقویت اعمال و برگشت از گناهان و تصحیح زندگیت باشد.
2 - از اسراف در مال و دیگر چیزها بپرهیزید، زیرا اسراف حرام است و نصیبت را از صدقات کاهش می دهد.
3 - عزمت را جزم کن تا آنچه را که در رمضان انجام می دهی استمرار داشته باشد.
4 - گذشت زمان و روزها را به عنوان سپری شدن
عمر در نظر بگیر.
5 - این ماه در واقع ماه عبادت و عمل است نه ماه خواب و کسالت.
6 - زبانت همیشه به وسیله ذکر خداوند تر باشد و از جمله کسانی مباش که خداوند را یاد نمی کنند مگر اندکی.
7 - هنگامی که احساس گرسنگی و تشنگی کردی به یاد بیاور که تو همیشه به غذا و دیگر نعمت های خداوند محتاجی.
8 - این ماه رابه عنوان فرصتی برای رها کردن امور غیر ضروری و بیهوده غنیمت شمار.
9 - بدان که عمل امانتی است و نفست را محاسبه کن که آیا این امانت را به نحو شایسته بجای آورده یا نه.
10 - برای طلب بخشش از کسانی که ظلمی در حق آنها کرده ای بشتاب قبل از اینکه از حسناتت برداشته شود.
11 - برای افطاری دادن یه روزه دار حریص باش تا از اجر او بی نصیب نگردی.
12 - هر گاه گناهی انجام دادی و خداوند آن را پوشاند بدان که این فرصتی است برای توبه پس بشتاب و بر ترک کردن
این گناه عزمت را استوار گردان.
13 - بدان که خداوند بزرگوارترین بزرگواران و آمرزنده ترین آمرزندگان است و توبه کنندگان را می پذیرد و همچنین شدید العقاب است که مهلت می دهد اما رها نمی کند.
14 - برای یادگیری و شناخت تفسیر قرآن و احادیث رسول اکرم (ص)، زندگانی پربارش و علوم دین کوشا باش، زیرا طلب علم عبادت است.
15 - از همنشینان بد بر حذر باش و در همنشینی با صالحان و نیکان بکوش.
16 - مدوامت بر رفتن اول وقت به مساجد سبب ازدیاد شوق و خشوع در عبادات و مناجات پروردگار می باشد.
17 - بکوش تا به زیر دستانت مسایل دینشان را بیاموزی، زیرا آنان به سخن تو بیش از دیگران گوش فرا می دهند.
18 - سفره افطارت را زیاد رنگین مساز، زیرا این کار سبب مشغول بودن اهل خانه می شود و آنها را از قرائت قرآن و عبادات دیگر باز می دارد.
19 - از زیاد رفتن به سوی بازار در شبهای ماه رمضان مخصوصا شبهای آخر بر حذر باش تا این اوقات گرانبها از دستت نرود.
20 - بدان که این ماه مبارک مهمانی است، پس مهمان نواز خوبی باش.
21 - برای برپایی ده شب آخر رمضان حریص باش، زیرا این شب ها شب های با ارزشی هستند و شب قدر که بهتر از هزار ماه می باشد در این ده شب است.
22 - بدان که روز عید روز سپاسگزاری از پرودگارت است پس آن را نقطه شروع کارهایی که نفست را از آن باز می داشتی قرار مده.
23 - در روز در حالی که شاد هستی به فکر یتیمان و افراد نیازمند و تنگدست هم باش و بدان کسی که تو را به آن برتری داده قادر است که این احوال را دگرگون سازد پس برای شکرگزاری و همدردی با آنها شتاب کن.
24 - از خوردن روزه بدون عذر بر حذر باش، زیرا هر کس یک روز از روزهای رمضانش بدون عذر فوت شود، روزه دهر هم نمی تواند آن را قضا یا جبران کند.
25 - برای نفست بهره ای هر چند اندک از اعتکاف باقی بگذار.
26 - در شب عید فطر و روزه آن تا قبل از برپایی نماز با صدای بلند تکبیر بگو.
27 - برای نفست بهره ای از روزه های ماههای دیگر هم بگذار و تنها در رمضان روزه نباش.
28 - بدان که خداوند نعمت فراغش را به ما ارزانی داشته تا در امور حلال بکار ببریم و اگر ما تمام وقتمان را صرف تفریح کنیم خیر زیادی را از دست داده ایم.
29 - نفست را در تمام امور محاسبه کن از جمله: نماز، جماعت، زکات، صله رحم، نیکی به والدین، احوال پرسی همسایه، آشتی با کسی که بین تو و او کدورتی وجود دارد، عدم اسراف، تربیت زیر دستانت، اهتمام به امور مسلمانان، عدم استفاده از اموالی که به دست تو داده شده برای امور شخصی، قبول کردن نصیحت از دیگران، دوری از ریا، برای دیگران آن را بپسند که برای خویش می پسندی، کوشش برای اصلاح، پرهیز از غیبت، تلاوت قرآن و تدبر در معانی آن و خشوع در هنگام شنیدن قرآن.
منبع: تبیان