حضور در محدوده رودخانه‌‌ای در منصورآباد، حوالی پل معالی‌آباد شیراز، تصویری پیش چشم می‌گذارد که با تصور یک جریان طبیعی آب در شهر فاصله زیادی دارد؛ رودخانه‌ای که به‌جای طراوت و زندگی، نشانه‌های آشکار رهاشدگی، آلودگی و بی‌توجهی را با خود حمل می‌کند.

بازدید از این محدوده، آن هم در یک گردش کوتاه خانوادگی، بیش از هر چیز حس ناراحتی و نگرانی به همراه دارد. آب کم‌جان و سبزرنگ رودخانه، بوی نامطبوع در برخی نقاط و انباشت زباله در بستر و حاشیه، تصویری است که به‌سختی می‌توان از کنار آن بی‌تفاوت عبور کرد.

 

 

 

 

در بخش‌هایی از مسیر، لوله‌های بتنی متعددی در حاشیه و بستر رودخانه دیده می‌شود که احتمال ورود جریان‌هایی به داخل رودخانه هستند. هرچند ماهیت دقیق این جریان‌ها مشخص نیست، اما تغییر رنگ آب، بوی نامطبوع در برخی نقاط و راکد ماندن جریان، پرسش‌هایی جدی درباره کیفیت آب و میزان آلودگی آن ایجاد کرده است.

برخی از شهروندان و افرادی که برای پیاده‌روی یا توقف کوتاه به این محدوده می‌آیند، با اشاره به ظاهر غیرطبیعی آب، نسبت به سلامت این مسیر آبی ابراز نگرانی می‌کنند؛ نگرانی‌هایی که در نبود توضیح رسمی از سوی نهادهای مسئول، همچنان بی‌پاسخ مانده است.

 

 

 

 

 

آنچه وضعیت رودخانه عبوری از منصورآباد را نگران‌کننده‌تر می‌کند، حجم بالای زباله‌های رهاشده در حاشیه و داخل بستر رودخانه است. کیسه‌های پلاستیکی، بطری‌ها، ضایعات ساختمانی و پسماندهای خانگی، چهره این مسیر آبی را مخدوش کرده‌اند. در برخی نقاط، زباله‌ها مسیر طبیعی جریان آب را تغییر داده و فرسایش دیواره‌های خاکی را تشدید کرده‌اند؛ مسئله‌ای که در بلندمدت می‌تواند خطر ریزش و آسیب به محدوده اطراف را افزایش دهد.

 

 

 

بررسی مسیر این رودخانه نشان می‌دهد آنچه امروز در منصورآباد آلوده و رها شده، صرفاً یک جریان محلی و محدود نیست. این شاخه آبی از چشمه قدیمی "جوشک" در شمال‌غرب شیراز سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از باغات مناطق قصردشت، منصورآباد و قصر قمشه، در نهایت به نهر اعظم می‌پیوندد؛ مسیری که یکی از جریان‌های تغذیه‌کننده رودخانه خشک شیراز به شمار می‌رود.

به بیان ساده‌تر، آلودگی موجود در رودخانه کوچک منصورآباد، در همان نقطه متوقف نمی‌شود. این آلودگی در امتداد مسیر، به نهر اعظم منتقل شده و دامنه اثرگذاری آن، از یک محدوده محلی فراتر می‌رود؛ موضوعی که اهمیت رسیدگی به این رودخانه را دوچندان می‌کند.

 

 

 

این در حالی است که طی سال‌های اخیر، پروژه‌های مختلفی برای ساماندهی، لایروبی و احیای نهر اعظم و رودخانه خشک شیراز تعریف و اجرا شده است. لایروبی بستر، دیوارگذاری، کانال‌سازی، آزادسازی حریم رودخانه و توسعه فضاهای سبز از جمله اقداماتی است که با هدف مدیریت منابع آبی و ارتقای کیفیت محیط شهری دنبال شده‌اند.

اما آنچه در شاخه‌های ورودی و بالادست، از جمله رودخانه عبوری از منصورآباد دیده می‌شود، با اهداف اعلام‌شده این طرح‌ها فاصله معناداری دارد. رهاشدگی در بالادست، عملاً می‌تواند تلاش‌ها در پایین‌دست را کم‌اثر یا حتی بی‌نتیجه کند.

 

 

 

 

 

وضعیت رودخانه‌ای که از منصورآباد می‌گذرد، تنها یک دغدغه زیست‌محیطی نیست. آب راکد و زباله، زمینه‌ساز انتشار بوی نامطبوع، افزایش حشرات و تهدید سلامت عمومی است و موقعیت مکانی این رودخانه، نگرانی‌ها را دوچندان می‌کند. این محدوده در نزدیکی باغ گل‌های شیراز قرار دارد؛ فضایی که به دلیل مناظر طبیعی، مسیر پیاده‌روی و دسترسی آسان، محل تردد و توقف شهروندان است. افراد پیاده، دوچرخه‌سواران، موتورسواران و حتی خودروهایی که برای دقایقی کنار مسیر توقف می‌کنند، به‌طور مستقیم با این فضا در تماس‌اند.

در حوالی پلی که محل اتصال این جریان آبی به نهر اعظم است، حضور شهروندان پررنگ‌تر می‌شود؛ جایی که بسیاری برای تماشا، استراحت کوتاه یا عبور از مسیر توقف می‌کنند و

در چند قدمی آن‌ها، زباله‌ها و جریان آبی با ظاهری آلوده در بستر رودخانه دیده می‌شود؛ وضعیتی که با کارکرد تفریحی و طبیعی این فضا همخوانی ندارد.

در چنین شرایطی، ابهام درباره منشأ این آلودگی، خود به بخشی از مسئله تبدیل شده است؛ ابهامی که تنها با شفاف‌سازی و ورود جدی نهادهای مسئول برطرف خواهد شد.

 

 

 

پرسش اینجاست که متولی رسیدگی به این رودخانه کدام نهاد است؟ شهرداری، شرکت آب و فاضلاب، محیط‌زیست یا مجموعه‌ای از دستگاه‌ها؟ آنچه در عمل دیده می‌شود، نبود یک مدیریت مشخص و پاسخگوست؛ موضوعی که باعث شده این رودخانه، به‌تدریج از اولویت‌های مدیریت شهری خارج شود.

 

 

 

دیدن این وضعیت، تنها یک بازدید اتفاقی نبود؛ تلنگری بود برای طرح یک مطالبه جدی. اگر قرار است نهر اعظم و رودخانه خشک شیراز به عنوان سرمایه‌های طبیعی و شهری احیا شوند، رسیدگی به شاخه‌های ورودی آن‌ها، از جمله این رودخانه کوچک که از منصورآباد می‌گذرد، ضرورتی انکارناپذیر است.

آنچه در محدوده رودخانه منصورآباد دیده می‌شود، فقط یک بستر آبی آلوده نیست؛ فضایی است که شهروندان در آن حضور دارند، توقف می‌کنند و از طبیعت لذت می‌برند. تلاقی آلودگی و تفرج، زنگ خطری است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت؛ هشداری برای مدیریت شهری که پیش از تبدیل این مسیر به یک تهدید پنهان، باید چاره‌ای بیندیشد؛ قبل از آن‌که آلودگی رهاشده، به بحرانی گسترده‌تر تبدیل شود.